Tegenspraak organiseren vóór de werkelijkheid het voor u doet

Elke bestuurder heeft blinde vlekken. Dat is geen zwakte, maar een gegeven. De vraag is niet óf u ze heeft, maar wanneer u erachter komt. Een bestuurlijk klankbord organiseert die confrontatie op uw eigen voorwaarden: vroeg, scherp en zonder publiek. Want als u tegenspraak niet zelf inschakelt, doet de werkelijkheid het vroeg of laat voor u. En die werkelijkheid kiest een slechter moment.

Bestuurders die het verst komen, hebben dit begrepen. Zij behandelen hun blinde vlekken niet als iets om te verbergen, maar als iets om systematisch te onderzoeken. Daarom richten zij tegenspraak in voordat een incident, een toezichthouder of een crisis dat afdwingt.

Tegenspraak is vakmanschap, geen twijfel

Er bestaat een hardnekkig misverstand: wie advies vraagt, zou onzeker zijn. In werkelijkheid is het omgekeerde waar. Een bestuurder die actief tegenspraak opzoekt, laat juist zelfvertrouwen zien. Hij durft zijn aannames te laten testen omdat hij weet dat een besluit sterker wordt als het de weerstand heeft doorstaan.

Vergelijk het met een topsporter. Niemand twijfelt aan het talent van een wereldkampioen omdat zij een coach heeft. Integendeel: juist de besten omringen zich met mensen die zien wat zij zelf niet zien. De coach traint niet ondanks het talent, maar om het talent tot zijn recht te laten komen. Zo werkt een bestuurlijk klankbord ook. Het ondermijnt uw gezag niet, het verscherpt uw oordeel.

In de bestuurskamer ontbreekt die scherpte vaak. De omgeving is loyaal, de agenda is vol en niemand wil de bestuurder voor de voeten lopen. Daardoor verdwijnt ongemakkelijke informatie naar de marge. Een klankbord doorbreekt dat patroon, omdat het de expliciete opdracht heeft om wél te zeggen wat anderen liever inslikken.

Het verschil tussen reageren en sturen

Besturen kent twee modi. In de reactieve modus volgt u de gebeurtenissen: u lost op wat zich aandient, blust brandjes en verantwoordt achteraf. In de proactieve modus loopt u voor de feiten uit: u ziet risico's vroeg, u toetst uw richting en u beslist vanuit overzicht in plaats van vanuit druk.

Het verschil tussen die twee is zelden talent. Het is timing. Wie tegenspraak pas organiseert nadat het misging, bestuurt reactief en betaalt daar de prijs voor. Wie tegenspraak vooraf inbouwt, houdt het initiatief. Daarom is een bestuurlijk klankbord geen luxe voor rustige tijden, maar een instrument om aan het stuur te blijven juist wanneer het spannend wordt.

Proactief sturen betekent niet dat u alles voorziet. Dat kan niemand. Het betekent dat u de mechanismen inbouwt die u op tijd waarschuwen. Een vaste, kritische gesprekspartner is zo'n mechanisme. Hij stelt de vraag die u zelf niet meer stelt, omdat u te dicht op de materie zit.

Het klankbord als governance-hygiëne

Goede governance draait niet alleen om structuren en reglementen. Het draait om de bereidheid om de eigen positie te laten bevragen. Tegenspraak organiseren is in die zin gewoon hygiëne: een routine die voorkomt dat kleine denkfouten uitgroeien tot grote bestuurlijke problemen.

Een bestuurlijk klankbord maakt die hygiëne concreet. Het is geen toezichthouder en geen adviescommissie, maar een vertrouwelijke ruimte waarin u hardop mag denken, twijfelen en uw aannames mag toetsen. Bovendien gebeurt dat zonder de hiërarchische lading die elk gesprek met de raad van toezicht of het managementteam onvermijdelijk heeft.

De winst is dubbel. U neemt betere besluiten, omdat ze getoetst zijn voordat ze definitief worden. En u versterkt uw geloofwaardigheid, omdat toezichthouders en stakeholders zien dat u tegenspraak serieus neemt in plaats van vermijdt.

Begin voordat u het nodig denkt te hebben

De verleiding is groot om een klankbord pas op te zetten wanneer het al rommelt. Toch is dat precies het verkeerde moment, want dan staat u onder druk en is de ruimte voor reflectie het kleinst. Het beste moment is nu, wanneer er nog niets aan de hand lijkt.

Tegenspraak organiseren vóórdat de werkelijkheid het voor u doet, is uiteindelijk een vorm van regie. U kiest zelf wie u tegenspreekt, wanneer en waarover. Dat is geen teken van twijfel. Dat is besturen op zijn best.

Wat u in deze situatie concreet doet, staat bij de governance-vragen: Hoe maakt u van de zelfevaluatie meer dan een afvinkoefening?.

Wilt u verkennen hoe een bestuurlijk klankbord in uw situatie kan werken? Neem vrijblijvend contact op met C3 Adviseurs & Managers voor een eerste gesprek.

Lees ook het vorige artikel van Jef Hendrickx: Fusie navigator: wie beslist wat als u straks één bent?.