Goed bestuur in zorg en welzijn

Goed bestuur is een van de kernbegrippen van governance en tegelijk een van de meest sleets gebruikte. Vrijwel elke zorgorganisatie zegt het te willen. Weinig organisaties kunnen aanwijzen waar het in hun eigen huis vastloopt. Deze pagina zet op een rij wat goed bestuur in zorg en welzijn concreet betekent, waar het in de praktijk misgaat, wat de Governancecode Zorg van u vraagt en welke stap u kunt zetten als u wilt weten hoe uw eigen governance ervoor staat.

Voor bestuurders en raden van toezicht in zorg en welzijn · met verwijzingen naar negentien jaar archief van C3

Gesprek aanvragenAlle governance-producten

C3 Adviseurs en Managers begeleidt zorg- en welzijnsorganisaties bij bestuur, toezicht en samenwerking. Wij schrijven sinds 2006 over goed bestuur en toetsen het in de praktijk met governance-scans.

Goed bestuur is geen houding maar een werkend systeem

Goed bestuur laat zich niet aflezen aan de intenties van de bestuurder. Het laat zich aflezen aan de vraag of uw organisatie besluiten neemt die standhouden. Daarvoor moeten vier dingen tegelijk in orde zijn.

  • Bevoegdheden die kloppen. In de statuten staat wie welk besluit neemt en welke besluiten de raad van toezicht goedkeurt — en dat is ook wat er feitelijk gebeurt.
  • Informatie die deugt. De raad van toezicht weet niet alleen wat het bestuur meldt, maar heeft ook zicht op wat het bestuur liever niet meldt.
  • Tegenspraak die georganiseerd is. Er is een plek waar het ongemakkelijke argument op tafel komt vóór het besluit valt, niet erna.
  • Vastlegging die navolgbaar is. Wie over een jaar het besluit opzoekt, kan lezen wat er is besloten, op basis waarvan, en wie het heeft goedgekeurd.

Ontbreekt er één, dan houden de andere drie het niet vast. Heldere bevoegdheden zonder eerlijke informatie leveren nette besluiten op over de verkeerde vraag. Goede informatie zonder vastlegging levert besluiten op die een half jaar later opnieuw ter discussie staan.

Waar het in de praktijk misgaat

In de meeste organisaties die wij zien is er geen kwade wil en geen incident. Er is sleet. Vijf patronen komen steeds terug.

1

De statuten en de praktijk zijn uit elkaar gegroeid

De statuten zijn opgesteld bij een fusie of een rechtsvormwijziging en sindsdien niet meer gelezen. De organisatie is intussen veranderd. Niemand merkt het verschil, tot er een besluit valt dat achteraf door het verkeerde orgaan is genomen.

2

Niemand weet meer wie welk besluit neemt

De goedkeuringslijst van de raad van toezicht dateert uit een tijd met andere bedragen en andere risico’s. Kleine besluiten komen keurig langs, grote glippen erdoor omdat ze niet in de lijst passen.

3

De raad van toezicht weet alleen wat het bestuur vertelt

Niet uit onwil, maar omdat er geen andere bron is ingericht. Het patroon achter vrijwel elke bestuurlijke crisis is niet dat de raad van toezicht verkeerd oordeelde, maar dat de raad van toezicht te laat wist.

4

Besluiten worden genomen en informeel teruggedraaid

In de vergadering wordt ja gezegd, in de wandelgangen nee. Wie het besluit een jaar later opzoekt, vindt een regel in de notulen zonder onderbouwing en zonder goedkeuring. Dat is niet formalisme — dat is de reden dat dossiers blijven terugkomen.

5

De code is afgevinkt, niet doorleefd

De governanceparagraaf in het jaarverslag klopt woordelijk met de code. De vraag of de organisatie ook werkelijk zo bestuurd wordt, is nooit gesteld. Een audit van de tekst is geen audit van de praktijk.

Wat de Governancecode Zorg vraagt

De Governancecode Zorg 2022 is opgesteld door de Brancheorganisaties Zorg. Leden van die brancheorganisaties zijn eraan gebonden, en externe toezichthouders verwijzen er in hun oordelen naar. De code werkt met zeven principes.

  • Goede zorg. Het bieden van goede zorg aan cliënten is de aanleiding en het doel van de organisatie.
  • Waarden en normen. Bestuur en raad van toezicht hanteren waarden en normen die passen bij de maatschappelijke positie van de organisatie.
  • Invloed belanghebbenden. De organisatie schept randvoorwaarden voor de invloed van cliënten, medewerkers en andere belanghebbenden.
  • Inrichting governance. Bestuur en toezicht zijn zo ingericht dat zij bijdragen aan goede zorg.
  • Goed bestuur. Het bestuur bestuurt de organisatie gericht op haar maatschappelijke doelstelling.
  • Verantwoord toezicht. De raad van toezicht houdt toezicht vanuit de maatschappelijke doelstelling, en doet dat onafhankelijk.
  • Continue ontwikkeling. Bestuur en raad van toezicht ontwikkelen permanent hun professionaliteit en vakmanschap.

De code beschrijft wat er moet gebeuren, niet hoe u weet of het bij u ook gebeurt. Dat verschil is precies waar het in de praktijk op stukloopt.

Wat hierover in 2007 al werd geschreven

In mei 2007 verscheen op deze site een stuk met dezelfde titel als deze pagina. Het ging over een reeks topbestuurders die op dat moment onder vuur lagen, en over wat zij gemeen hadden: geen enkele twijfel aan de eigen onmisbaarheid, en een raad van commissarissen die die twijfel evenmin uitsprak.

Daartegenover stonden bestuursvoorzitters die niet op de foto wilden, die over hun bedrijf praatten in plaats van over zichzelf, en die er jarenlang bleven. Zij waren aantoonbaar succesvoller. En zij voldeden juist níét aan de toenmalige code Tabaksblat: langer in functie dan de code wilde, nauwelijks beloond met bonussen, gericht op alle belangen in plaats van op één.

De conclusie van toen is negentien jaar later niet veranderd. Een code voor goed bestuur is geen garantie dat een organisatie goed bestuurd wordt. De code stelt de ondergrens vast; of het bestuur deugt, blijkt uit de besluiten. Wie het oorspronkelijke stuk wil lezen: Goed bestuur?, Hans Hoek, 6 mei 2007.

Hoe u erachter komt hoe uw eigen governance ervoor staat

Wij beginnen zelden met een advies en meestal met een toets. Drie vormen, oplopend in diepte.

Governance-scan van uw statuten

Wij lezen uw statuten en leggen ze naast de Governancecode Zorg en de wet. U krijgt een rapport met de punten die niet meer kloppen. Voor bestuurders in hun eerste honderd dagen is deze scan gratis.

Statutenscan aanvragen

Volledige governance-scan

Statuten, reglementen, informatieprotocol en de besluitvorming van het afgelopen jaar in samenhang beoordeeld. Levert een oordeel op over de governance zoals die feitelijk werkt.

Volledige scan bekijken

Verdiepend governance-onderzoek

Voor situaties waarin de vraag niet is of de papieren kloppen, maar wat er werkelijk is gebeurd. Op offerte, met gesprekken binnen en buiten de organisatie.

Verdiepend onderzoek

Weet u al waar het aan schort, dan is een toets overbodig. Kijk dan naar de governance reset, het bestuurlijk klankbord of, als de vraag bij het toezicht ligt, naar raad van toezicht.

Verder lezen

Vragen die vaker gesteld worden

Geldt de Governancecode Zorg ook voor kleine organisaties?

Bent u lid van een van de brancheorganisaties, dan bent u aan de code gebonden, ongeacht uw omvang. De code kent wel proportionaliteit: van een organisatie met vijftig medewerkers wordt een andere inrichting verwacht dan van een ziekenhuis. Wat niet proportioneel is, is de vraag of uw bevoegdheden kloppen.

Wij hebben onze statuten net laten aanpassen.

Dan is de juridische kant vermoedelijk in orde. De vraag die dan overblijft is of de praktijk die statuten volgt. Dat is een andere toets, en meestal de nuttigere.

Is dit hetzelfde als een zelfevaluatie van de raad van toezicht?

Nee. Een zelfevaluatie kijkt naar het functioneren van de raad van toezicht als team. Een governance-scan kijkt naar de afspraken waarbinnen bestuur en raad van toezicht werken. Ze vullen elkaar aan; wilt u met de zelfevaluatie beginnen, kijk dan bij zelfevaluatie raad van toezicht.

Gesprek aanvragen

Vertel kort wat er bij u speelt en sinds wanneer. Wij laten binnen twee werkdagen weten wat wij zouden doen — en als een lichte stap volstaat, zeggen wij dat ook.

Mail c3@c3am.nlPlan een gesprek

Liever eerst meelezen? Wat wij schrijven over bestuur en toezicht komt langs in de nieuwsbrief.

Andere themapagina’s

Vijf ingangen op negentien jaar archief, elk met leesroutes en het aanbod dat erbij hoort.

Governance Woordenboek

De begrippen achter dit onderwerp staan uitgelegd in het Governance Woordenboek, met per begrip het toepassingsgebied naar rechtsvorm en sector, de wettelijke vindplaats en de bron van de verklaring.