Governancedocumenten in het onderwijs

Governance onderwijs legt drie lagen bovenop het rechtspersonenrecht: een eigen sectorwet, een eigen medezeggenschap en een eigen code. Die lagen raken uw statuten, uw profielschetsen, uw klachtenregeling en uw jaarverslag. Hieronder staat wat er bovenop de algemene eisen komt. Die algemene eisen zelf staan bij de eisen aan de statuten en op de hub.

Voor bestuurders, toezichthouders en bestuurssecretarissen van schoolbesturen en samenwerkingsverbanden.

Wat dit document is en waarom het telt

Het onderwijs is geen sector maar een verzameling sectoren. Primair onderwijs, voortgezet onderwijs, beroepsonderwijs en hoger onderwijs hebben elk een eigen wet en een eigen code. Ook de medezeggenschap is per sector anders geregeld. Wie de verkeerde wet erbij pakt, toetst de stukken aan bepalingen die niet gelden.

De wet schrijft niet voor dat u dit vastlegt. Wij adviseren het wel. Stel schriftelijk vast welke sectorwet op uw bestuur van toepassing is, vóór u de stukken naast de eisen legt.

De punten hieronder verwijzen naar de Wet op het primair onderwijs. Waar een andere sectorwet dezelfde bepaling kent, staat dat er uitdrukkelijk bij. Staat het er niet bij, ga er dan niet van uit: raadpleeg voor uw eigen sector de eigen wet.

Wat erin moet staan

De onderwijswetgeving stelt eisen aan de inrichting en aan de stukken zelf.

• Statuten waarin bestuur en intern toezicht in functionele of organieke zin gescheiden zijn (artikel 17a lid 1 en artikel 17b lid 1 en 2 Wet op het primair onderwijs). De interne toezichthouder functioneert onafhankelijk van het bestuur. Voor het voortgezet onderwijs staat dit in artikel 3.1 Wet voortgezet onderwijs 2020.
• De wettelijke taken van het intern toezicht, volledig toegekend (artikel 17c lid 1 onder a tot en met e).
• Een statutaire regeling voor de bindende voordracht van één toezichthouder door de medezeggenschapsraad (artikel 17a lid 2, tweede volzin).
• Vooraf openbaar gemaakte profielen voor bestuur en intern toezicht (artikel 17a lid 2).
• Een klachtenregeling die in een klachtencommissie voorziet, voor ouders, verzorgers en personeelsleden (artikel 14 lid 1, 2 en 4).
• Bij een samenwerkingsverband passend onderwijs: statuten van een rechtspersoon met volledige rechtsbevoegdheid zonder winstoogmerk (artikel 18a lid 4).
• Een jaarverslag met bestuursverslag, jaarrekening en overige gegevens (artikel 165). Titel 9 van Boek 2 BW is daarop van overeenkomstige toepassing.
• Toepassing van de onderwijssectorcode, met verantwoording over afwijkingen in het jaarverslag (artikel 165 lid 1, 5 en 6). Voor het voortgezet onderwijs regelt artikel 3.2 Wet voortgezet onderwijs 2020 hetzelfde.

Wat governance onderwijs bovenop de algemene eisen vraagt

De taken van het intern toezicht liggen in het onderwijs deels vast. De interne toezichthouder keurt ten minste de begroting en het jaarverslag goed. Waar van toepassing komt het strategisch meerjarenplan daarbij. Daarnaast ziet hij toe op de naleving van wettelijke verplichtingen en van de code goed bestuur. Een reglement dat die taken smaller omschrijft, klopt niet met artikel 17c lid 1.

Benoemen doet u op profielen die vooraf openbaar zijn gemaakt. Dat geldt voor het bestuur én voor het intern toezicht. Een profiel dat pas na de werving verschijnt, voldoet dus niet. Wat er verder in zo'n profiel hoort, staat bij profielschetsen en geschiktheidseisen.

Het samenwerkingsverband passend onderwijs kent een eigen inrichtingseis. Daarin nemen uitsluitend de bevoegde gezagsorganen van de aangesloten scholen deel. Het vijfde lid kent daarop één uitzondering. Het bestuursverslag bevat een continuïteitsparagraaf en een accountantsverklaring, en is openbaar.

Daarnaast geldt de WNT. De bezoldiging van bestuurders en toezichthouders blijft binnen het maximum (artikel 1.1 onderdeel e, 2.1 en 2.3 WNT). De klasse-indeling stelt u jaarlijks opnieuw vast (artikel 2.7). Uitkeringen bij beëindiging van het dienstverband blijven binnen artikel 2.10. De gegevens gaan in de jaarstukken én op internet, en blijven daar zeven jaar toegankelijk (artikel 4.1 en 4.2 WNT).

De medezeggenschap op scholen

De medezeggenschap zit in het onderwijs dichter op de benoemingen dan elders. Drie rechten komen uit de wet zelf.

Bindende voordracht. Bij de benoeming van toezichthouders krijgt de medezeggenschapsraad de gelegenheid een bindende voordracht te doen. Het gaat om één lid, en dat recht hoort in de statuten te staan.

Adviesrecht bij benoeming en ontslag. De medezeggenschapsraad adviseert over aanstelling of ontslag van de schoolleiding en van bestuursleden. Dat staat in artikel 11 lid 1 onder h en h1 Wet medezeggenschap op scholen. Over de vaststelling van de profielen adviseert hij eveneens (artikel 11 lid 1 onder q). Voor het middelbaar beroepsonderwijs geldt een eigen medezeggenschapsregime.

Vast overleg. De interne toezichthouder voert ten minste tweemaal per jaar overleg met de medezeggenschapsraad (artikel 17c lid 3). Bij het samenwerkingsverband gaat dat overleg met de ondersteuningsplanraad (artikel 17c lid 5). Voor het hoger onderwijs voorziet artikel 10.3d in een vergelijkbare bepaling.

Wat er in de praktijk het vaakst niet klopt

De scheiding staat in de code, niet in de akte. Het jaarverslag beschrijft keurig twee organen. De statuten kennen alleen een bestuur met een adviesorgaan ernaast.

De bindende voordracht ontbreekt. De medezeggenschapsraad mag meepraten over de werving. Statutair is er geen zetel waarvoor hij bindend voordraagt.

De profielen waren niet openbaar. Zij bestaan wel, maar stonden nergens vóór de benoeming.

Het halfjaarlijkse overleg is niet aantoonbaar. Er wordt gesproken, maar niets vastgelegd. Bij een toets telt alleen wat uit de notulen blijkt.

De WNT-klasse is één keer bepaald. Daarna is hij nooit herijkt, terwijl de complexiteitspunten wel veranderden.

Veelgestelde vragen

Welke wet geldt voor ons bestuur?

Dat hangt af van de onderwijssoort. Elke sector heeft een eigen wet, een eigen medezeggenschap en een eigen code. De wet verplicht u niet dat vast te leggen; wij adviseren het wel.

Mag het bestuur zelf het interne toezicht houden?

Nee. De functies moeten in functionele of organieke zin gescheiden zijn. De interne toezichthouder functioneert onafhankelijk van het bestuur. Voor het voortgezet onderwijs staat diezelfde eis in artikel 3.1 Wet voortgezet onderwijs 2020.

Moet de interne toezichthouder de begroting goedkeuren?

Ja. Goedkeuring van de begroting en het jaarverslag hoort tot de wettelijke taken, net als het strategisch meerjarenplan. Die taken kunt u in een reglement uitwerken, maar niet inperken.

Wat mag de medezeggenschapsraad bij benoemingen?

Hij mag een bindende voordracht doen voor één lid van het intern toezicht. Daarnaast adviseert hij bij aanstelling en ontslag van de schoolleiding en van bestuursleden, en bij de profielen.

Hoe vaak spreekt het intern toezicht met de medezeggenschap?

Ten minste tweemaal per jaar. Bij een samenwerkingsverband gaat dat overleg met de ondersteuningsplanraad. Leg vast dát het gevoerd is; dat is later het enige controleerbare.

Mogen wij van de onderwijssectorcode afwijken?

Ja, mits u het uitlegt. De wet koppelt aan het jaarverslag zowel het hanteren van een code goed bestuur als de verantwoording over afwijkingen.

Geldt de WNT ook voor toezichthouders?

Ja. Hun bezoldiging valt onder hetzelfde stelsel van maxima. De gegevens moeten ook op internet staan en zeven jaar toegankelijk blijven. Voor interim-bestuurders gelden in de eerste twaalf maanden aparte uitvoeringsregels.

Bronnen

• Wet op het primair onderwijs, in het bijzonder de artikelen 14, 17a, 17b, 17c, 18a en 165 — wetten.overheid.nl
• Wet voortgezet onderwijs 2020, de artikelen 3.1 en 3.2 — wetten.overheid.nl
• Wet medezeggenschap op scholen, de artikelen 3 en 11 — wetten.overheid.nl
• Wet normering topinkomens, de artikelen 1.1, 2.1, 2.3, 2.7, 2.10, 4.1 en 4.2 — wetten.overheid.nl
• Uitvoeringsregeling WNT — wetten.overheid.nl

Gecontroleerd op 8 september 2026.