Governancecodes buiten de zorg

Niet alleen de zorg heeft een governancecode. Sociaal werk, cultuur, kinderopvang, goede doelen en sport kennen elk hun eigen. Welke code voor u geldt en wat die van uw documenten vraagt, staat hieronder. Het algemene deel — de eisen die voor elke rechtspersoon gelden — vindt u bij Eisen aan de statuten.

Voor bestuurders en toezichthouders van organisaties in sociaal werk, cultuur, kinderopvang, filantropie en sport.

Waarom een code iets anders is dan een wet

Een wet bindt u omdat zij bestaat. Een code bindt u zodra lidmaatschap van een branchevereniging, een subsidievoorwaarde of een contract haar van toepassing verklaart. Dat verschil is niet academisch: het bepaalt of een afwijking een overtreding is of een keuze die u verantwoordt.

De meeste codes werken volgens pas toe of leg uit. U mag afwijken, maar dan legt u in het bestuursverslag uit waarom. Wie afwijkt en zwijgt, voldoet niet aan de code — ook niet als de afwijking op zichzelf verstandig is.

Dat maakt de eerste vraag bij elke scan: welke code geldt hier, en op welke grond?

Welke governancecode in welke sector

Let op de datums in de tweede kolom. Twee codes zijn recent vervangen of worden dat binnenkort. Een verwijzing in uw statuten naar "de geldende code" is daarom veiliger dan een verwijzing naar een jaartal.

De WNT geldt vaak ook

De Wet normering topinkomens is geen code maar wet, en zij reikt verder dan de zorg. Geldt zij voor uw organisatie, dan zijn dit de vaste punten:

• De bezoldiging van bestuurders en toezichthouders blijft binnen het toepasselijke maximum. De bezoldiging is de som van beloning, belastbare vaste en variabele onkostenvergoedingen en beloningen betaalbaar op termijn (artikel 1.1 onderdeel e WNT).
• De klasse-indeling wordt vastgesteld en jaarlijks herijkt aan de hand van de complexiteitspunten uit de sectorale regeling die op u van toepassing is (artikel 2.7 WNT).
• Een uitkering wegens beëindiging van het dienstverband blijft binnen het maximum van artikel 2.10 WNT.
• Bij een interim-bestuurder gelden voor de eerste twaalf maanden eigen uitvoeringsregels.
• De verantwoording staat volledig in de jaarstukken, ook voor topfunctionarissen zonder dienstbetrekking, en de gegevens worden op internet openbaar gemaakt en zeven jaar toegankelijk gehouden (artikel 4.1 en 4.2 WNT).

Twee punten die buiten de zorg vaak ontbreken

Een klachtroute voor afnemers. Buiten de zorg is er geen Wkkgz die de klachtenregeling voorschrijft. De wettelijke drager verschilt per sector, en soms is er geen. Dat betekent niet dat u er geen nodig hebt: wie een dienst levert, kan aansprakelijk zijn als die ondeugdelijk is (artikel 6:74 en 6:162 BW). Wij vragen daarom altijd naar de klacht- en incidentroute voor afnemers en voor medewerkers, en beoordelen die tegen de code die op u van toepassing is. De wet eist dit buiten de zorg niet altijd; wij adviseren het wel.

De dubbele rol van de doelgroep. Bij sociaal werk, cultuur en sport komt het vaak voor dat iemand tegelijk begunstigde is en meewerkt. Dan spelen twee dingen: is er sprake van een arbeidsovereenkomst (artikel 7:610 BW), en verdraagt de vergoeding zich met het uitkeringsverbod van de stichting (artikel 2:285 lid 3 BW)? Wij adviseren die verhouding vast te leggen voordat er discussie over ontstaat. Wet noch code schrijft dat voor.

Veelgestelde vragen

Is een governancecode verplicht?

Niet uit zichzelf. Een code bindt u zodra lidmaatschap, subsidievoorwaarde of contract haar van toepassing verklaart. Controleer dus eerst op welke grond zij voor u geldt.

Wat betekent pas toe of leg uit?

Dat u de code toepast, of in het bestuursverslag uitlegt waarom u afwijkt. De uitleg is geen formaliteit; zij is wat de afwijking rechtvaardigt.

Wij vallen onder twee codes. Welke gaat voor?

Dat komt voor, bijvoorbeeld bij een organisatie met zorg en welzijn onder één dak. Leg beide naast elkaar en kies per onderwerp de strengste norm. Leg die keuze vast, want zij is later niet meer te reconstrueren.

Moet de code in de statuten staan?

Dat is de gebruikelijke route en wij adviseren hem. Verwijs dan naar de geldende versie van de code en niet naar een jaartal, want codes worden vervangen.

Geldt de WNT voor ons?

Dat hangt af van uw sector en financiering, niet van uw rechtsvorm. Is het antwoord ja, dan geldt ook de publicatieplicht op internet.

Wij zijn een erkend goed doel. Wat komt daar bij?

Het Reglement CBF-Erkenning met de bijbehorende normen, en daarnaast de SBF-code Goed Bestuur. De normen van 30 oktober 2025 gaan in per 1 januari 2026.

Onze code is net vervangen. Wat moeten wij doen?

Leg de nieuwe naast de oude en kijk naar drie dingen: welke bepalingen zijn nieuw, welke zijn strenger geworden en waar verwijzen uw eigen documenten nog naar de oude versie.

Bronnen

• Governancecode Sociaal Werk 2025, Sociaal Werk Nederland
• Governance Code Cultuur 2019, met de vernieuwde code per januari 2027
• Governancecode Kinderopvang 2019, VTOI-NVTK en bdKO; Wet kinderopvang — wetten.overheid.nl
• Reglement CBF-Erkenning Goede Doelen 2025 met de Normen van 30 oktober 2025; SBF-code Goed Bestuur 2015
• Code Goed Sportbestuur 2021, NOC*NSF
• Wet normering topinkomens, de artikelen 1.1, 2.1, 2.7, 2.10, 4.1 en 4.2 — wetten.overheid.nl

Gecontroleerd op 8 september 2026.