Medezeggenschapsdocumenten

Een medezeggenschapsregeling is nooit één document. Per orgaan geldt een eigen wet. De WOR regelt de ondernemingsraad, de Wmcz 2018 de cliëntenraad, de Wet medezeggenschap op scholen het onderwijs en de Overlegwet de huurders. Welke stukken elk van hen vraagt, staat hieronder op een rij. Met per punt de bepaling waar het op berust.

Voor bestuurders, toezichthouders en bestuurssecretarissen die willen weten of de medezeggenschap in de eigen documenten sluitend is verankerd.

Wat dit document is en waarom het telt

Medezeggenschapsrechten werken van rechtswege. Artikel 25 en 27 WOR kennen de ondernemingsraad advies- en instemmingsrecht toe. Artikel 7 en 8 Wmcz 2018 doen hetzelfde voor de cliëntenraad. Uit die bepalingen volgt geen plicht om die rechten ook in de statuten over te nemen.

Juist daar gaat het mis. Een besluit dat zonder advies of instemming is genomen, is aantastbaar. De wet eist verankering in statuten en reglementen niet; wij adviseren haar wel. Zonder die verankering hangt de volgorde af van wat één bestuurssecretaris zich herinnert.

Er loopt een tweede lijn, en die gaat naar het toezicht. Artikel 24 lid 2 WOR vormt de ondergrens: bij de overlegvergadering over de algemene gang van zaken hoort een toezichthouder aanwezig te zijn. Artikel 25 lid 4 en artikel 30 lid 3 WOR verklaren dat ook op het adviestraject van toepassing.

Wat erin moet staan

Elk orgaan kent een eigen basisdocument.

Daarnaast vraagt de WOR om vier voorzieningen die vaak ontbreken:

• Een ondernemingsraad zodra de onderneming ten minste vijftig personen telt (artikel 2 WOR). Ontheffing loopt via de SER, voor hoogstens vijf jaren (artikel 5 WOR).
• Middelen, scholing en deskundige bijstand (artikel 16, 17, 18 en 22 WOR).
• Jaarlijkse informatie over de beloningsverhoudingen (artikel 31d jo. artikel 24 lid 1 WOR). Het wetsvoorstel over loontransparantie was medio 2026 nog in behandeling.
• Bij meerdere ondernemingen of een groep een centrale of groepsondernemingsraad (artikel 33 tot en met 35 WOR).

Wat de medezeggenschapsregeling per orgaan regelt

De ondernemingsraad. Zijn eigen reglement berust op artikel 6, 8 en 9 WOR. Adviesrecht loopt via artikel 25, instemmingsrecht via artikel 27. Bij de benoeming van de bestuurder in de zin van de WOR geldt artikel 30. Beëindiging van de werkzaamheden is adviesplichtig op grond van artikel 25 lid 1 onder c.

De cliëntenraad. De Wmcz 2018 verplicht tot instelling (artikel 3) en kent advies- en instemmingsrechten toe (artikel 7 en 8). Voor één lid van de raad van toezicht geldt een voordrachtsrecht, sinds 1 januari 2024 in gewijzigde vorm (artikel 10 Wmcz 2018). De Governancecode Zorg 2022 bouwt daarop voort in principe 3. Blijft een geschil staan, dan is er de gang naar de Ondernemingskamer (artikel 12 Wmcz 2018 jo. artikel 2:344 e.v. BW).

De medezeggenschapsraad in het onderwijs. Voor één lid van de raad van toezicht mag hij een bindende voordracht doen (artikel 17a lid 2 Wet op het primair onderwijs). Over aanstelling en ontslag van schoolleiding en bestuurders heeft hij adviesrecht (artikel 11 lid 1 onder h en h1 Wms). De interne toezichthouder overlegt ten minste tweemaal per jaar met de medezeggenschapsraad (artikel 17c lid 3 WPO). Bij een samenwerkingsverband gebeurt dat met de ondersteuningsplanraad (artikel 17c lid 5).

Het huurdersoverleg. De Overlegwet geeft de huurdersorganisatie informatie op verzoek (artikel 3) en uit eigen beweging bij voornemens tot wijziging (artikel 4). Zo'n voornemen wordt niet uitgevoerd voordat ten minste zes weken gelegenheid tot overleg is geboden (artikel 5). Bij een toegelaten instelling komt de bindende voordracht voor de raad van commissarissen erbij (artikel 30 lid 10 onder a en lid 11 Woningwet).

Wat er in de praktijk het vaakst niet klopt

Vier bevindingen komen elke scan terug.

Het advies komt te laat. Artikel 25 lid 2 WOR verlangt advies op een tijdstip waarop het nog van wezenlijke invloed kan zijn. Ligt het besluit feitelijk vast, dan is aan die eis niet voldaan. De Ondernemingskamer heeft dat meermaals vastgesteld, onder meer in Uniface en Reinier Haga.

De financiële adviesplichten worden overgeslagen. Kredieten, investeringen en groepsverhoudingen vallen onder artikel 25 lid 1 sub h, i, j en n WOR. Zij staan zelden op de agenda.

De medezeggenschap zit op het verkeerde niveau. Concernbrede bestuursbesluiten horen bij de centrale medezeggenschap (artikel 33 tot en met 35 WOR; artikel 3 en 4 Wmcz 2018). Loopt het via één werkmaatschappij, dan is het traject formeel niet gevoerd.

De statuten remmen de drempels af. Constructies die de grens van vijftig werknemers of de instellingsplicht van de cliëntenraad ontlopen, houden zelden stand. De wet verbiedt ze niet met zoveel woorden. Wij adviseren ze te schrappen, want artikel 2:8 BW blijft de maatstaf.

Veelgestelde vragen

Moeten wij de medezeggenschapsrechten in de statuten opnemen?

De wet eist dat niet. De rechten van de WOR en de Wmcz 2018 werken van rechtswege. Wij adviseren de volgorde toch vast te leggen in statuten en reglementen, zodat het adviestraject niet van iemands geheugen afhangt.

Vanaf hoeveel medewerkers is een ondernemingsraad verplicht?

Vanaf vijftig personen die in de onderneming werkzaam zijn (artikel 2 WOR). Onder die grens gelden andere drempels, onder meer uit artikel 35b tot en met 35d WOR en soms uit de cao. Een ontheffing loopt via de SER.

Wat is het verschil tussen adviesrecht en instemmingsrecht?

Wijkt u van een advies af, dan geldt de opschorting en de gang naar de Ondernemingskamer (artikel 25 lid 5 en 6 en artikel 26 WOR). Bij instemming ligt het anders: zonder instemming kunt u het besluit niet uitvoeren (artikel 27 WOR).

Mag de cliëntenraad een lid van de raad van toezicht voordragen?

Ja, voor één lid, op grond van artikel 10 Wmcz 2018 zoals dat per 1 januari 2024 luidt. Regel de procedure ook in de statuten. De Governancecode Zorg 2022 rekent dat in principe 3 tot de invloed van belanghebbenden.

Hoe vaak moet het intern toezicht met de medezeggenschap overleggen?

In het primair onderwijs ten minste tweemaal per jaar (artikel 17c lid 3 WPO). Buiten het onderwijs geldt artikel 24 lid 2 WOR als ondergrens. De Governancecode Zorg 2022 vraagt in bepaling 2.4 en 3.1 om een vastgelegde omgang met de medezeggenschap.

Wat is een ondernemingsovereenkomst?

Een schriftelijke afspraak tussen bestuurder en ondernemingsraad (artikel 32 WOR). Daarin kunt u meer bevoegdheden of ruimere faciliteiten toekennen dan de wet geeft. Minder mag niet.

Moeten wij de vakbonden raadplegen bij een reorganisatie?

Bij een collectief ontslag wel. De Wet melding collectief ontslag regelt melding en raadpleging in de artikelen 3, 4, 5a, 6a en 7. Loopt er ook een fusie, kijk dan naar de SER-Fusiegedragsregels 2015.

Bronnen

• Wet op de ondernemingsraden, in het bijzonder de artikelen 2, 5, 6, 8, 9, 16 tot en met 18, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 30, 31d, 32 en 33 tot en met 35 — wetten.overheid.nl
• Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen 2018, de artikelen 2, 3, 4, 7, 8, 10 en 12 — wetten.overheid.nl
• Wet medezeggenschap op scholen, de artikelen 3, 4a en 11 — wetten.overheid.nl
• Wet op het primair onderwijs, de artikelen 17a en 17c — wetten.overheid.nl
• Wet op het overleg huurders verhuurder, de artikelen 3, 4, 5 en 5b, en Woningwet artikel 30 — wetten.overheid.nl
• Wet melding collectief ontslag, de artikelen 3, 4, 5a, 6a en 7 — wetten.overheid.nl
• Boek 2 Burgerlijk Wetboek, de artikelen 2:8 en 2:344 e.v. — wetten.overheid.nl
• Governancecode Zorg 2022, de bepalingen 2.4 en 3.1 en de principes 3, 4 en 6 — governancecodezorg.nl
• Governancecode Woningcorporaties 2025 — woningcorporaties.nl
• Hof Amsterdam (OK) 10 oktober 2017 (Uniface) en 21 maart 2016 (Reinier Haga) — rechtspraak.nl
• Implementatiewetsvoorstel richtlijn (EU) 2023/970 over loontransparantie, medio 2026 nog in behandeling — officielebekendmakingen.nl

Gecontroleerd op 8 september 2026.