Fuseren of samenwerken via een coöperatie — waar kiest u voor?

De keuze tussen een fusie of coöperatie is geen juridische smaakkwestie maar een keuze over wie er straks aan het roer staat. Bij een fusie blijft één rechtspersoon over en benoemt de raad van toezicht het bestuur. Bij een coöperatie benoemt in beginsel de ledenraad zowel bestuur als toezicht. Dat verschil bepaalt vijf jaar lang hoe uw besluiten tot stand komen.

Voor: bestuurders en toezichthouders die een regionale samenwerking of fusie voorbereiden.

Waar het over gaat

Een juridische fusie is in artikel 2:309 BW omschreven als de rechtshandeling waarbij het vermogen van de ene rechtspersoon onder algemene titel overgaat op de andere. Eén bestuur, één toezichthouder, alles gaat van rechtswege mee. Een coöperatie is volgens artikel 2:53 BW een vereniging die voorziet in stoffelijke behoeften van haar leden, op grond van overeenkomsten met die leden.

Fuseren is verhuizen naar één huis. Een coöperatie is een gedeeld portiek: iedereen houdt zijn eigen voordeur, maar u deelt de trap, de brievenbussen en het onderhoud. Beide kunnen prima werken. Ellende ontstaat als mensen denken dat ze in een portiek wonen terwijl ze getekend hebben voor één huis, of andersom.

Wat een fusie of coöperatie betekent voor uw governance

Vier verschillen die u vooraf moet kennen.

• Wie benoemt — in een stichting is de raad van toezicht het benoemende orgaan. De Governancecode Zorg 2022 bepaalt voor rechtspersonen met een algemene vergadering dat díe de leden van bestuur en toezicht benoemt, schorst en ontslaat, tenzij de statuten dat anders regelen. De raad van toezicht is dan niet vanzelf de bovenste laag.
• Wie aansprakelijk is — leden van een coöperatie zijn bij ontbinding met een tekort aansprakelijk, tenzij de statuten dat uitsluiten of beperken. Op dat beroep kunnen zij zich alleen doen als de letters U.A. of B.A. daadwerkelijk in de naam staan. Die letters zijn dus geen sierletters.
• Of u überhaupt kunt fuseren — artikel 2:310 BW laat fusie alleen toe tussen rechtspersonen van dezelfde rechtsvorm. Een stichting en een coöperatie kunnen niet rechtstreeks samengaan. Bij een stichting is bovendien goedkeuring van de rechtbank nodig, tenzij de statuten volledig wijzigbaar zijn, en schuldeisers kunnen een maand lang in verzet komen.
• Wat de code oplevert — de Governancecode Zorg geldt via het lidmaatschap van een brancheorganisatie, niet via de rechtsvorm. Een coöperatie die geen lid is van ActiZ, VGN, NVZ, NFU of de Nederlandse ggz is dus niet code-plichtig. Intern toezicht blijft wél verplicht: dat volgt uit de Wtza en staat los van de rechtsvorm.

Let bij een coöperatie op artikel 2:53 lid 4 BW. De overeenkomsten met de leden mogen niet van ondergeschikte betekenis worden. Een zorgcoöperatie die vooral aan derden gaat leveren, groeit uit haar eigen rechtsvorm.

Waar het in de praktijk misgaat

De eerste fout is het tegenstrijdig belang wegdefiniëren. In een coöperatie is een lid tegelijk contractspartij en kiezer van bestuur en toezicht. Dat is geen incident maar het ontwerp van de rechtsvorm. Wie dat niet expliciet regelt in statuten en reglement, krijgt het in elke lastige stemming terug.

De tweede fout is de volgorde van de toetsen. Bij een concentratie waarbij een van de organisaties in de regel door vijftig of meer personen zorg laat verlenen, is voorafgaande goedkeuring van de NZa vereist op grond van artikel 49a Wmg. Pas daarna neemt de ACM een melding in behandeling, en alleen als de omzetdrempels van 150 miljoen euro wereldwijd en tweemaal 30 miljoen euro in Nederland worden gehaald. Wie te vroeg begint, riskeert een boete: de NZa beboette in november 2023 drie partijen rond het Nederlands Farmaceutisch Apothekersfonds voor een overname zonder goedkeuring vooraf.

De derde fout is de effectrapportage als formaliteit behandelen. Het College van Beroep voor het bedrijfsleven vernietigde op 19 september 2023 de goedkeuring voor de fusie van LeekerweideGroep en Wilgaerden, omdat het advies van de familievereniging niet inhoudelijk was meegewogen. Dat is niet te repareren achteraf. En dan is er nog de schaal waarop dit speelt: in 2024 keurde de NZa 214 concentraties in de zorg goed.

Wat u deze week doet

Schrijf op één A4 wie na de samenwerking het bestuur benoemt en wie de toezichthouder benoemt. Zolang die twee zinnen niet op papier staan, praat u over intenties en niet over governance. Zet daarnaast de rechtsvormen van alle deelnemers naast elkaar; verschillen ze, dan is een juridische fusie niet de eerste route maar de laatste. En betrek de cliëntenraad en de ondernemingsraad nu, niet als de intentieverklaring al getekend is.

Ik heb zelden een samenwerking zien stranden op de juridische vorm. Ze stranden op de vraag wie mag beslissen als de partners het oneens zijn, en die vraag stelt men meestal pas als het zover is.

Wie heeft in uw samenwerking de sleutel van de buitendeur?

Bronnen

• Nederlandse Zorgautoriteit (2026). Zorgspecifieke concentratietoets. nza.nl
• Autoriteit Consument & Markt (2024). Werkwijze bij concentratiezaken. acm.nl
• College van Beroep voor het bedrijfsleven (2023). ECLI:NL:CBB:2023:507, uitspraak 19 september 2023. rechtspraak.nl
• Nederlandse Zorgautoriteit (2023). Boetes voor overnames zonder goedkeuring vooraf van NZa, 28 november 2023. nza.nl
• Brancheorganisaties Zorg (2022). Governancecode Zorg 2022, toepassing in specifieke situaties. governancecodezorg.nl
• Overheid.nl (2025). Uitvoeringsbesluit Wtza. wetten.overheid.nl

Bijgewerkt op 20 augustus 2026. Wetgeving en codes veranderen; laat de wetsartikelen bij een concreet traject altijd door een jurist tegen de actuele tekst aanhouden.