Welke toestemming hebt u nodig voor een fusie: NZa, ACM of allebei?

Voor een zorgfusie hebt u mogelijk twee toestemmingen nodig. Ten eerste de zorgspecifieke concentratietoets van de NZa. Ten tweede het concentratietoezicht van de ACM. Het zijn zelfstandige beoordelingen, met eigen drempels, eigen vragen en eigen termijnen. De ene vervangt de andere dus niet.

Voor: bestuurders en toezichthouders die een fusie, overname of gemeenschappelijke onderneming voorbereiden.

Waar het over gaat

De zorgspecifieke concentratietoets staat in de artikelen 49a tot en met 49d van de Wet marktordening gezondheidszorg. Zij zijn ingevoegd bij Staatsblad 2013, 522 en gelden sinds 1 januari 2014. Artikel 49a lid 1 verbiedt een concentratie zonder voorafgaande goedkeuring van de NZa.

Denk aan een deur met twee sloten boven elkaar, gemonteerd door twee verschillende partijen. De NZa kijkt of het proces deugt. Zijn cliënten en personeel serieus betrokken? Is doordacht wat dit met de zorg doet? De ACM kijkt daarentegen of er straks nog wat te kiezen valt. U kunt dus beide sleutels nodig hebben. En met de ene sleutel opent u het andere slot niet.

Eerst een misverstand uit de weg: de toets is niet naar de ACM overgeheveld. Het wetsvoorstel dat dat beoogde, kamerstuk 34445, is op 5 april 2023 ingetrokken. De NZa doet de zorgspecifieke toets nog steeds.

Wanneer u bij de NZa moet zijn

Het verbod van artikel 49a kent één uitzondering. Het geldt niet voor een zorgaanbieder die in de regel door minder dan vijftig personen zorg doet verlenen. Anders gezegd: vanaf vijftig personen valt u eronder. Daarbij telt bovendien het concern waartoe u behoort mee. Bij precies vijftig geldt de toets dus al.

De aanvraag gaat vergezeld van een effectrapportage. Artikel 49b lid 2 somt acht onderwerpen op waarin die inzicht moet bieden. Namelijk de doelstellingen, de redenen en de structuur van de beoogde organisatie. Verder de financiële gevolgen en de gevolgen voor de zorgverlening aan de cliënt. Ook de risico's voor kwaliteit en bereikbaarheid, en hoe die worden ondervangen. Daarnaast het oordeel en de aanbevelingen van cliënten, personeel en andere betrokkenen, én hoe die zijn meegewogen. Ten slotte het tijdpad.

Dat zevende onderdeel is waar het in de praktijk misgaat. De NZa kan goedkeuring namelijk weigeren op twee gronden. Ten eerste als betrokkenen niet op zorgvuldige wijze zijn betrokken. Ten tweede als hun oordeel niet overtuigend en beargumenteerd is meegewogen. Een cliëntenraad die drie weken voor de handtekening een presentatie krijgt, is dus geen zorgvuldige betrokkenheid. De NZa besluit binnen vier weken op een complete aanvraag. Artikel 49d kent verder een ontheffing voor spoedeisende gevallen.

Wanneer u bij de ACM moet zijn

Bij de ACM gaat het om omzet, niet om personen. Melden moet bij twee drempels tegelijk. De betrokken organisaties zetten samen wereldwijd 150 miljoen euro of meer om. En ten minste twee van hen halen elk 30 miljoen euro of meer in Nederland. De verlaagde zorgdrempels van vóór 2023 gelden niet meer; het besluit dat ze regelde is ingetrokken. Voor de zorg telt bovendien de totale omzet, niet alleen die uit zorgverlening.

De ACM beslist uiterlijk vier weken na de melding. Volgt daarop een vergunningsfase, dan komt daar uiterlijk dertien weken bij. Die toets is bovendien geen formaliteit. De fusie tussen het Albert Schweitzer Ziekenhuis en de Rivas Zorggroep werd in 2015 verboden. Parnassia en Antes mochten in 2017 alleen samengaan na overdracht van klinische capaciteit en ambulante teams aan een concurrent. En Omring mocht Vrijwaard in 2020 pas overnemen na afstoting van drie verpleeghuislocaties in Den Helder.

Wat u deze week doet

Tel eerst hoeveel personen bij u en bij de andere partij zorg verlenen, inclusief het concern. Zit u samen aan of boven vijftig, dan is de NZa-route zeker aan de orde. Tel daarna de omzetten en leg ze naast de twee ACM-drempels. Zet vervolgens in de planning wanneer de cliëntenraad en de ondernemingsraad hun oordeel geven. Niet als toets achteraf, maar op een moment waarop hun antwoord het besluit nog kan veranderen. Dat is precies wat de NZa toetst. Bovendien is het het enige moment waarop u er nog iets aan hebt.

Mijn oordeel: de meeste fusietrajecten stranden niet op mededinging, maar op het dossier. De effectrapportage is geen bijlage die de adviseur er wel bij levert. Het is de verantwoording van uw besluitvorming. Wie hem als laatste schrijft, laat zien dat de betrokkenheid inderdaad achteraf kwam. En wie onder de vijftig blijft, is er niet. De meldplicht bij de ACM kent immers geen personeelscriterium.

Wanneer heeft uw cliëntenraad dit voor het eerst gehoord?

Bronnen

• Staatsblad 2013, 522 — artikelen 49a t/m 49d Wmg (zorgspecifieke concentratietoets en effectrapportage). officielebekendmakingen.nl
• NZa. Fusie, overname of gemeenschappelijke onderneming — drempel en beslistermijn. nza.nl
• ACM. Fusies, overnames en joint ventures — omzetdrempels en termijnen. acm.nl
• ACM (2015). Albert Schweitzer Ziekenhuis en Rivas Zorggroep mogen niet fuseren, zaak 14.0982.24. acm.nl
• Besluit tijdelijke verruiming toepassingsbereik concentratietoezicht zorg — ingetrokken per 1 januari 2023. wetten.overheid.nl

Bijgewerkt op 21 augustus 2026. Drempels en termijnen veranderen; controleer bij een concreet traject altijd de actuele regels bij de NZa en de ACM.