Verscherpt toezicht: wat verwacht de IGJ van uw raad van toezicht?

Bij verscherpt toezicht kijkt de IGJ ook naar de raad van toezicht. Verscherpt toezicht is openbaar, duurt meestal een half jaar en gaat zelden alleen over de zorg zelf. De IGJ toetst ook of het interne toezicht heeft gefunctioneerd, langs het Kader Goed Bestuur van IGJ en NZa. Van uw raad van toezicht wordt verwacht dat hij kan laten zien wanneer hij welke signalen kreeg, wat hij daarmee deed en waarom dat niet genoeg was. Twee reflexen pakken verkeerd uit: op de stoel van de bestuurder gaan zitten, en afstand houden omdat het uitvoering zou zijn.

Voor: leden en voorzitters van de raad van toezicht van een organisatie onder verscherpt toezicht.

Waar het over gaat

Op 22 juli 2026 stelde de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd locatie Zwaluw van Zorg-Vleugel in Tilburg onder verscherpt toezicht. In februari van hetzelfde jaar overkwam het een afdeling van GGz Centraal in Amersfoort. In beide berichten gaat het over de zorg voor cliënten. Wie het rapport erbij pakt, ziet echter dat de inspectie minstens zoveel schrijft over sturing, informatie en verantwoordelijkheid.

Verscherpt toezicht is namelijk een spiegel. De inspectie houdt hem voor aan de hele organisatie, en de reflex van menig raad van toezicht is om in die spiegel naar de bestuurder te kijken. Dat is begrijpelijk, maar het is de verkeerde blikrichting. In beeld staat namelijk ook de toezichthouder zelf.

Wat verscherpt toezicht voor de raad van toezicht betekent

De maatregel duurt in de regel zes maanden en wordt openbaar gemaakt, met naam en locatie. De inspectie stelt eisen. De organisatie levert een verbeterplan. Daarna volgen onaangekondigde bezoeken. Sinds 1 januari 2026 maakt de IGJ bovendien bestuurlijke boetes openbaar, inclusief naam, reden en bedrag. Reputatie is dus geen bijkomend risico meer maar een direct gevolg. Dat verandert wat er van de raad van toezicht wordt gevraagd.

Waar de inspectie naar kijkt bij het interne toezicht staat in het Kader Goed Bestuur van IGJ en NZa uit 2016, in 2020 verdiept. Het noemt onder meer een eigen toezichtvisie, toezicht op risicomanagement inclusief gedrag en cultuur, onafhankelijkheid en tegenstrijdig belang, en transparante besluitvorming en verantwoording. Vertaald naar de praktijk komt het neer op één vraag: kunt u laten zien wanneer u welk signaal kreeg, wat u daarmee deed, en waarom dat achteraf niet genoeg was?

De twee reflexen die het erger maken

De eerste is meebesturen. De vergaderfrequentie gaat omhoog. Toezichthouders bellen rechtstreeks met managers. Binnen een maand zit de raad van toezicht in de operatie. Daarmee verdwijnt precies het gremium dat afstand zou moeten houden, en de bestuurder verliest de ruimte om te herstellen. De tweede reflex is het spiegelbeeld daarvan: afstand houden omdat kwaliteit van zorg uitvoering zou zijn en dus aan de bestuurder is. Die redenering houdt bij de inspectie geen stand, want kwaliteit en veiligheid zijn nadrukkelijk een toezichtdomein.

Er zit een derde punt onder, en dat is het ongemakkelijkste. Verscherpt toezicht dwingt tot twee gesprekken tegelijk: hoe herstellen wij de zorg, en kan deze bestuurder deze klus klaren? Ik vind dat die twee vragen uit elkaar gehouden moeten worden, en dat gebeurt zelden. Worden ze door elkaar gehaald, dan gaat het herstelplan over vertrouwen en de vertrouwensvraag over indicatoren, en schiet u met beide niets op.

De eerste negentig dagen

• Reconstrueer uw eigen tijdlijn. Wanneer kwamen welke signalen bij de raad van toezicht binnen, via welke route, en wat is er toen besloten? Doe dat voordat een ander het voor u doet.
• Kijk naar uw informatieprotocol. In vrijwel elk dossier blijkt achteraf dat de cijfers er wel waren maar nooit op de juiste tafel kwamen.
• Wijs één aanspreekpunt aan voor het contact met de inspectie, zodat er één verhaal is.
• Verhoog de vergaderfrequentie alleen mét een vaste agenda, anders wordt het een reeks bijpraatsessies.
• Spreek af wanneer u de vertrouwensvraag bespreekt, zodat die niet elke vergadering ongenoemd boven tafel hangt.

Dan blijft de grootste verleiding over: alles op het verbeterplan zetten en afwachten. Toch beoordeelt de inspectie niet het plan maar het gedrag. Wat gebeurt er wanneer het volgende signaal binnenkomt? Daar kijkt zij bij het tweede bezoek naar.

Wist u het niet, of wilde u het niet weten?

Bronnen

• IGJ en NZa (2016, verdiept in 2020). Kader Goed Bestuur. igj.nl
• IGJ (22 juli 2026). Verscherpt toezicht Zorg-Vleugel locatie Zwaluw, Tilburg. igj.nl
• IGJ (17 februari 2026). Verscherpt toezicht GGz Centraal, afdeling Kastanjehof G/H, Amersfoort.
• Besluit openbaarmaking toezicht- en uitvoeringsgegevens; IGJ publiceert bestuurlijke boetes vanaf 1 januari 2026.

Bijgewerkt op 20 augustus 2026. Verscherpt toezicht is maatwerk; de eisen en de looptijd staan in het besluit dat uw organisatie zelf heeft ontvangen.