Governance Woordenboek

De begrippen uit bestuur en toezicht in de Nederlandse zorg en welzijn, elk met een definitie, het toepassingsgebied naar rechtsvorm en sector, de wettelijke vindplaats en de bron.

220 begrippen · elk met een eigen pagina · juridische stand augustus 2026

Zoek een begrip

Typ een woord, een afkorting of een wetsartikel. Het zoekveld doorzoekt alle 220 begrippen inclusief hun synoniemen: belangenverstrengeling vindt tegenstrijdig belang, rvt vindt raad van toezicht en 2:9 vindt bestuurdersaansprakelijkheid. U kunt ook een thema kiezen.

• AandeelhoudersovereenkomstDe overeenkomst waarin aandeelhouders onderling afspraken maken over stemgedrag, benoemingen, overdracht van aandelen en de gang van zaken in de vennootschap.
• AanspreekcultuurDe cultuur waarin bestuurders, toezichthouders, management en professionals elkaar op gedrag aanspreken en zelf aanspreekbaar zijn.
• Aanwijzing en last onder dwangsomDe handhavingsinstrumenten waarmee de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de Nederlandse Zorgautoriteit een zorgaanbieder tot verbetering kunnen dwingen.
• Accountant en managementletterDe externe accountant controleert de jaarrekening; de managementletter bevat zijn bevindingen over interne beheersing en bedrijfsvoering.
• ACM-concentratietoezichtHet mededingingsrechtelijke toezicht van de Autoriteit Consument en Markt op fusies, overnames en volwaardige joint ventures die de omzetdrempels van de Mededingingswet halen.
• Adviesrecht van de cliëntenraadHet recht van de cliëntenraad om over aangewezen onderwerpen advies uit te brengen op een moment dat het advies nog van wezenlijke invloed kan zijn.
• Adviesrecht van de ondernemingsraadHet recht van de ondernemingsraad om over aangewezen voorgenomen besluiten advies uit te brengen, met een opschorting van een maand en beroep bij de Ondernemingskamer.
• Agency-theorieDe theorie die governance verklaart als het beheersen van het belangenconflict tussen een principaal die opdracht geeft en een agent die uitvoert.
• AgenderingsrechtHet recht van een aandeelhouder om een onderwerp op de agenda van de algemene vergadering te laten plaatsen.
• AI-governanceDe inrichting van bestuur, toezicht en verantwoording op het gebruik van kunstmatige intelligentie binnen een organisatie.
• AI-verordeningDe Europese verordening die AI-systemen indeelt naar risico en per categorie verplichtingen oplegt aan aanbieders en aan gebruiksverantwoordelijken.
• Algemene vergaderingHet orgaan waarin de aandeelhouders of de leden van een rechtspersoon besluiten nemen, en waaraan alle bevoegdheid toekomt die niet aan een ander orgaan is opgedragen.
• ANBI-statusDe fiscale status van een algemeen nut beogende instelling, die fiscale voordelen oplevert maar eisen stelt aan bestuur, beloning en transparantie.
• Anticumulatiebepaling WNTDe regel van artikel 1.6a WNT die de bezoldigingen bij elkaar optelt wanneer een topfunctionaris bij meerdere WNT-instellingen een dienstbetrekking als topfunctionaris heeft.
• AuditcommissieEen commissie van de raad van toezicht die de besluitvorming over financiële verslaggeving, interne beheersing, risicomanagement en de relatie met de accountant voorbereidt.
• Autoriteit woningcorporatiesDe toezichthouder op woningcorporaties, ondergebracht bij de Inspectie Leefomgeving en Transport en werkend in mandaat van de minister.
• AVG in de zorgDe toepassing van de Algemene verordening gegevensbescherming op zorgorganisaties, met aanvullende eisen aan informatiebeveiliging en logging.
• Begroting en jaarplanDe financiële en inhoudelijke vertaling van het beleid naar één jaar, die door het bestuur wordt vastgesteld en door de raad van toezicht wordt goedgekeurd.
• BelanghebbendenDe partijen met een gerechtvaardigd belang bij het handelen van de zorgorganisatie: cliënten, professionals, financiers, samenwerkingspartners en de samenleving.
• Belet en ontstentenisDe statutair verplichte regeling voor de situatie waarin bestuurders of toezichthouders tijdelijk niet kunnen handelen (belet) of zijn weggevallen (ontstentenis).
• Beoordeling van het bestuurHet jaarlijkse gesprek waarin de raad van toezicht het functioneren van elke bestuurder bespreekt en vastlegt.
• Besloten vennootschapEen rechtspersoon met een in aandelen verdeeld kapitaal, waarvan de aandeelhouders de bestuurders benoemen en ontslaan.
• BestuurdersaansprakelijkheidDe aansprakelijkheid van een bestuurder of toezichthouder jegens de rechtspersoon of derden wegens onbehoorlijke taakvervulling.
• BestuurdersaansprakelijkheidsverzekeringDe verzekering die de vermogensschade dekt die bestuurders en toezichthouders in de uitoefening van hun functie aan derden of aan de rechtspersoon toebrengen.
• Bestuurlijke fusieEen samenwerkingsvorm waarbij de betrokken rechtspersonen zelfstandig blijven bestaan, maar de zeggenschap wordt gecentreerd doordat zij hetzelfde bestuur en hetzelfde interne toezicht krijgen.
• BestuursreglementEen door bestuur of raad van toezicht vastgestelde nadere regeling waarin taakverdeling, werkwijze en besluitvorming binnen een orgaan zijn uitgewerkt.
• BestuurssecretarisDe functionaris die het proces van bestuur en toezicht bewaakt, de besluitvorming vastlegt en zorgt voor de continuïteit en de kwaliteit van de governance.
• BestuursverbodHet verbod om gedurende ten hoogste vijf jaar bestuurder of commissaris te zijn, dat de rechtbank na een faillissement kan opleggen aan een bestuurder aan wie daarvan een persoonlijk verwijt valt te maken.
• BestuursverklaringDe verklaring waarmee de ondertekenaar bevestigt dat de aangeleverde jaarverantwoording naar waarheid is ingevuld, en waarmee die verantwoording definitief wordt.
• BestuursverslagHet verslag waarin het bestuur verantwoording aflegt over de gang van zaken en de verwachte ontwikkeling, als onderdeel van de jaarverantwoording.
• Bevoegd gezagDe rechtspersoon of het bestuursorgaan dat een school in stand houdt en juridisch verantwoordelijk is voor alles wat de onderwijswetgeving van die school vraagt.
• BezoldigingsmaximumHet wettelijke plafond voor de bezoldiging van een topfunctionaris in de publieke en semipublieke sector, jaarlijks geïndexeerd en bekendgemaakt voor 1 november van het jaar ervoor.
• Bindende voordrachtHet recht van een medezeggenschapsorgaan om een kandidaat voor te dragen voor benoeming in het toezichthoudende orgaan, waaraan de organisatie in beginsel is gebonden.
• Board evaluationDe periodieke beoordeling van het functioneren van de raad van toezicht als geheel, van zijn commissies, van de voorzitter en van de individuele leden.
• CalamiteitEen niet-beoogde of onverwachte gebeurtenis die betrekking heeft op de kwaliteit van de zorg en die tot de dood van een cliënt of een ernstig schadelijk gevolg voor een cliënt heeft geleid.
• CalamiteitenonderzoekHet onderzoek naar de feiten rond een gemelde calamiteit dat de IGJ in beginsel door de zorgaanbieder zelf laat uitvoeren, binnen een termijn van acht weken.
• Certificering van aandelenDe constructie waarbij aandelen worden overgedragen aan een administratiekantoor dat daartegenover certificaten uitgeeft, zodat het stemrecht en het economische belang bij verschillende partijen komen te liggen.
• Chair-CEO separationHet beginsel dat het voorzitterschap van de board en de dagelijkse leiding van de onderneming niet in een persoon zijn verenigd.
• CliëntenraadHet wettelijk verplichte medezeggenschapsorgaan dat de gemeenschappelijke belangen van cliënten van een zorginstelling behartigt.
• Code Goed ToezichtDe beroepsstandaard van de VTOI-NVTK voor intern toezicht in het onderwijs en de kinderopvang, opgebouwd rond zeven principes.
• Commissie kwaliteit en veiligheidDe commissie van de raad van toezicht die het toezicht op zorgkwaliteit, patiëntveiligheid en cliëntervaring voorbereidt.
• ComplianceHet geheel van maatregelen waarmee een organisatie borgt dat zij wet- en regelgeving, codes en eigen regels naleeft.
• ConcerncontrollerDe functionaris die binnen een organisatie of concern verantwoordelijk is voor de financiële sturing, de planning-en-controlcyclus en de betrouwbaarheid van de managementinformatie.
• ConcernverbandEen groep van juridisch zelfstandige rechtspersonen die organisatorisch met elkaar verbonden zijn onder centrale leiding.
• Conflictregeling bestuur en toezichtDe schriftelijk vastgelegde procedure voor het handelen bij een ernstig verschil van mening of een conflict tussen de raad van bestuur en de raad van toezicht.
• ConsortiumEen samenwerkingsverband waarin twee of meer zelfstandige organisaties zich voor een afgebakende opdracht of periode aan elkaar verbinden, zonder dat zij hun eigen rechtspersoonlijkheid opgeven.
• Continuïteit van zorgDe borging dat cliënten zorg blijven ontvangen, ook wanneer een zorgaanbieder in financiële of bestuurlijke problemen verkeert.
• ContinuïteitsveronderstellingDe aanname bij het opstellen van de jaarrekening dat de organisatie haar werkzaamheden voortzet, en de waarderingsgrondslagen die daarbij horen.
• CoöperatieEen bijzondere vereniging die in de stoffelijke behoeften van haar leden voorziet door overeenkomsten met hen aan te gaan, en die wél aan haar leden mag uitkeren.
• Corporate governanceHet geheel van structuren, spelregels en gedragingen waarmee een organisatie wordt bestuurd, waarop toezicht wordt gehouden en waarover verantwoording wordt afgelegd.
• CSRDDe Europese richtlijn die grote ondernemingen verplicht tot gecontroleerde duurzaamheidsrapportage volgens Europese standaarden.
• Cybersecurity-governance en NIS2De bestuurlijke verantwoordelijkheid voor digitale weerbaarheid, sinds de Cyberbeveiligingswet vastgelegd in goedkeuring van de maatregelen, een meldplicht en een scholingsplicht voor bestuurders.
• DatalekEen inbreuk op de beveiliging die leidt tot vernietiging, verlies, wijziging of ongeoorloofde toegang tot persoonsgegevens.
• DéchargeHet besluit waarmee het bevoegde orgaan een bestuurder of toezichthouder ontheft van aansprakelijkheid voor het gevoerde beleid over een afgesloten periode.
• DerivatenbeleidHet beleid van een zorgorganisatie voor het aantrekken en beheersen van financiële derivaten, gebonden aan een ministeriële regeling die speculatie uitsluit.
• DigiMVHet platform waarop zorgaanbieders hun jaarverantwoording bij het CIBG deponeren, en daarmee voldoen aan de wettelijke plicht tot openbare verantwoording.
• DiversiteitsbeleidHet beleid en de doelen voor de samenstelling van bestuur en intern toezicht naar geslacht, maatschappelijke achtergrond, deskundigheid, leeftijd en binding met de regio.
• DoeloverschrijdingHet verrichten van een rechtshandeling die buiten het in de statuten omschreven doel van de rechtspersoon valt.
• Doorbraak van aansprakelijkheidDe regel dat de aansprakelijkheid van een rechtspersoon-bestuurder doorwerkt naar de natuurlijke persoon die daarvan bestuurder is.
• Dubbele materialiteitDe methode die bepaalt welke duurzaamheidsonderwerpen een organisatie moet verantwoorden: de effecten van de organisatie op mens en milieu, en de financiële gevolgen voor de organisatie zelf.
• Duty of care en duty of loyaltyDe twee kernplichten van een bestuurder in het Amerikaanse vennootschapsrecht: zorgvuldig beslissen, en het belang van de vennootschap boven het eigen belang stellen.
• Eenhoofdig en meerhoofdig bestuurDe keuze tussen één bestuurder die alleen bestuurt en een college van bestuurders dat gezamenlijk verantwoordelijk is.
• Effectrapportage bij een concentratieHet rapport over de verwachte effecten van een beoogde concentratie dat verplicht bij de aanvraag om goedkeuring van de NZa wordt gevoegd.
• EnquêterechtHet recht om de Ondernemingskamer te verzoeken een onderzoek te bevelen naar het beleid en de gang van zaken van een rechtspersoon.
• Enquêterecht van de cliëntenraadDe bevoegdheid van de cliëntenraad om de Ondernemingskamer te verzoeken een onderzoek te gelasten naar het beleid en de gang van zaken bij de zorgorganisatie.
• ESGDe verzamelterm voor drie beoordelingsgebieden waarop organisaties worden getoetst: milieu, sociale verhoudingen en bestuur.
• Executive sessionHet deel van de vergadering waarin de niet-uitvoerende of onafhankelijke bestuurders bijeenkomen zonder het management erbij.
• Faillissement van een zorgaanbiederDe insolventie van een zorginstelling en de bijzondere regels en verantwoordelijkheden die daarbij gelden voor de continuïteit van zorg.
• Fiduciaire plichtDe plicht om het vermogen of het belang van een ander te beheren met loyaliteit en zorgvuldigheid, afkomstig uit het Engelse trustrecht.
• Fusie en splitsingDe juridische figuren waarmee rechtspersonen samengaan of worden opgedeeld, met overgang van vermogen onder algemene titel.
• Gedelegeerd toezichthouderEen lid van de raad van toezicht dat door de raad wordt aangewezen om een bepaald dossier intensiever te volgen en daarover aan de raad te rapporteren.
• Gelaagd toezicht in een concernDe vraag of het onafhankelijke interne toezicht in een zorgconcern op holdingniveau mag worden belegd, of dat elke vergunningplichtige dochter een eigen toezichthouder nodig heeft.
• Gemeente als opdrachtgeverDe positie van de gemeente als financier en contractpartner van aanbieders in het sociaal domein en de jeugdhulp.
• GeschiktheidHet geheel van kennis, ervaring, vaardigheden en professioneel gedrag dat nodig is om een bestuurs- of toezichtfunctie te vervullen.
• Geschiktheids- en betrouwbaarheidstoetsDe toets vooraf door een externe toezichthouder op de geschiktheid en de betrouwbaarheid van een kandidaat-bestuurder of kandidaat-toezichthouder, voordat de benoeming plaatsvindt.
• Goedkeuringsrecht van de raad van toezichtDe statutair vastgelegde bevoegdheid van het toezichthoudend orgaan om bepaalde bestuursbesluiten pas werking te laten krijgen na zijn goedkeuring.
• Governance van netwerksamenwerkingDe inrichting van bestuur, toezicht en verantwoording in een samenwerkingsverband van zorgorganisaties waar geen overkoepelende rechtspersoon aanwezig is.
• Governance-vacuümDe situatie waarin de organisatie tijdelijk geen bevoegd of functionerend bestuur of toezicht heeft.
• Governancecode Funderend OnderwijsDe gezamenlijke code van de PO-Raad, de VO-raad en de VTOI-NVTK voor bestuur en intern toezicht in het primair en voortgezet onderwijs.
• Governancecode Sociaal WerkDe gedragscode voor bestuur en toezicht bij sociaalwerk- en welzijnsorganisaties, gehouden door Sociaal Werk Nederland.
• Governancecode WoningcorporatiesDe sectorcode van Aedes en de VTW met waarden en normen voor het bestuur en de raad van commissarissen van een woningcorporatie.
• Governancecode Zorg 2022De zelfreguleringscode van de Brancheorganisaties Zorg met zeven principes voor goed bestuur en toezicht in de Nederlandse zorg.
• Governancecommissie GezondheidszorgDe commissie die op verzoek van belanghebbenden vaststelt of een zorgorganisatie de Governancecode Zorg in een concreet geval juist heeft toegepast.
• HandelsregisterHet openbare register bij de Kamer van Koophandel waarin rechtspersonen, hun bestuurders, toezichthouders en vertegenwoordigingsbevoegdheid zijn ingeschreven.
• Holding en tussenholdingDe topentiteit en de eventuele tussenlaag van een zorgconcern, die via aandelen of statutaire rechten zeggenschap uitoefenen over de onderliggende werkmaatschappijen.
• Hoofdaannemer en onderaannemerDe verhouding tussen de zorgaanbieder die de zorg heeft gecontracteerd en de partij die een deel van die zorg feitelijk uitvoert, met elk een eigen set wettelijke verplichtingen.
• IGJDe Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, die toezicht houdt op de kwaliteit en veiligheid van zorg en jeugdhulp — en daarbij expliciet op goed bestuur.
• In-control statementDe verklaring waarin het bestuur onderbouwt in welke mate de interne risicobeheersings- en controlesystemen werken en welke zekerheid zij geven over de verslaggeving.
• InformatieprotocolDe afspraak over welke informatie de raad van toezicht wanneer, in welke vorm en langs welke weg ontvangt.
• Innovatie- en AdviescommissieDe commissie van de brancheorganisaties in de zorg die de kwaliteit, kennis en innovatie van governance in de sector bevordert en de Governancecode Zorg verder ontwikkelt.
• Instemmingsrecht van de cliëntenraadHet recht van de cliëntenraad om een voorgenomen besluit over aangewezen onderwerpen tegen te houden: zonder instemming of vervangende toestemming is het besluit vernietigbaar.
• Instemmingsrecht van de ondernemingsraadHet recht van de ondernemingsraad om de vaststelling, wijziging of intrekking van aangewezen personele regelingen tegen te houden op straffe van nietigheid.
• Integraal ZorgakkoordHet landelijke akkoord uit 2022 waarin veertien partijen en het ministerie van VWS afspraken maakten over passende zorg, regionale samenwerking en de beheersing van de zorguitgaven.
• Integriteit en gedragscodeHet geheel van waarden, normen en regels dat bepaalt welk gedrag binnen de organisatie aanvaardbaar is, en de vastlegging daarvan.
• Interim-bestuurderEen tijdelijk benoemde bestuurder die met volledige bestuurlijke bevoegdheid en aansprakelijkheid een organisatie door een crisis, een transitie of een vacature heen leidt.
• Interne auditfunctieDe onafhankelijke functie die binnen de organisatie toetst of de risicobeheersing en de interne beheersing werken zoals bedoeld.
• Interne beheersingHet samenstel van maatregelen en procedures waarmee de organisatie redelijke zekerheid krijgt over de betrouwbaarheid van informatie, de naleving van regels en de effectiviteit van processen.
• Introductieprogramma en permanente educatieDe inwerkperiode voor nieuwe toezichthouders en de doorlopende ontwikkeling van de raad en zijn leden.
• JaarrekeningHet financiële verantwoordingsdocument dat het bestuur opmaakt en dat door het bevoegde orgaan wordt vastgesteld of goedgekeurd.
• Jaarverantwoording zorgDe wettelijk verplichte openbare verantwoording waarmee zorgaanbieders jaarlijks inzicht geven in besteding van middelen, bedrijfsvoering en governance.
• JeugdwetDe wet die gemeenten verantwoordelijk maakt voor alle vormen van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering.
• Joint venture in de zorgEen gemeenschappelijke onderneming waarin twee of meer zorgorganisaties mensen, middelen of activiteiten inbrengen en die als zelfstandige eenheid opereert.
• Kader Goed BestuurHet gezamenlijke toezichtkader van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de Nederlandse Zorgautoriteit waarin staat wat zij van bestuurders en toezichthouders verwachten.
• KlachtenfunctionarisDe persoon die een klager gratis adviseert over het indienen van een klacht, hem bijstaat bij het formuleren ervan en helpt zoeken naar een oplossing.
• Klachtenregeling en geschilleninstantieHet wettelijk verplichte stelsel waarmee een zorgaanbieder klachten van cliënten afhandelt en, als dat niet lukt, een onafhankelijke instantie laat oordelen.
• Klassenindeling WNT-zorgHet puntensysteem waarmee een zorg- of jeugdhulpaanbieder zichzelf in een van vijf klassen indeelt, en dat daarmee het bezoldigingsmaximum voor haar topfunctionarissen bepaalt.
• KlokkenluidersregelingDe verplichte interne meldregeling waarmee medewerkers vermoedens van misstanden veilig kunnen melden.
• KwaliteitskaderEen sectorbrede kwaliteitsstandaard die is opgenomen in het openbaar register van Zorginstituut Nederland en vastlegt wat vanuit cliëntperspectief nodig is om goede zorg te verlenen.
• KwaliteitsstatuutHet openbare document waarin een aanbieder van geneeskundige ggz beschrijft hoe hij borgt dat de juiste hulp op de juiste plaats door de juiste zorgverlener wordt geleverd.
• KwaliteitszetelEen zetel in de raad van toezicht die statutair is voorbehouden aan een kandidaat op voordracht van een bepaalde geleding, meestal de cliëntenraad of de ondernemingsraad.
• Landelijk Register ZorgaanbiedersHet openbare register waarin de minister van alle zorgaanbieders de basisgegevens opneemt, waaronder naam, rechtsvorm, adressen en de vormen van zorg die worden verleend.
• Landelijke Commissie van VertrouwensliedenDe commissie die bemiddelt en beslist bij geschillen tussen een zorgaanbieder en zijn cliëntenraad over de uitvoering van de medezeggenschap.
• Lead independent directorHet onafhankelijke boardlid dat tegenwicht biedt wanneer de voorzitter en de hoogste bestuurder dezelfde persoon zijn.
• LedenraadDe algemene vergadering van een vereniging of coöperatie die niet uit alle leden bestaat, maar uit afgevaardigden die door en uit de leden zijn gekozen.
• Managementinformatie en kpi'sDe periodieke cijfers en indicatoren waarmee bestuur en toezicht volgen of de organisatie doet wat is afgesproken.
• MedezeggenschapsraadHet wettelijke medezeggenschapsorgaan van een school, samengesteld uit personeel en ouders en in het voortgezet onderwijs ook uit leerlingen.
• MedezeggenschapsregelingDe schriftelijke regeling waarin een zorginstelling en de cliëntenraad vastleggen hoe de medezeggenschap is ingericht en bij welke besluiten de raad wordt betrokken.
• Medisch specialistisch bedrijf (MSB)Het samenwerkingsverband waarin vrijgevestigde medisch specialisten van een ziekenhuis zich hebben verenigd en waarmee het ziekenhuis contracteert.
• MeerjarenstrategieHet meerjarige beleidsplan waarin de organisatie vastlegt welke maatschappelijke opdracht zij vervult en welke keuzes daaruit volgen.
• Meervoudig stemrechtEen statutaire regeling die een met name of in functie aangeduide bestuurder of commissaris meer dan een stem toekent, begrensd door de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen.
• Meldcode huiselijk geweldHet verplichte stappenplan waarmee professionals omgaan met signalen van huiselijk geweld of kindermishandeling, en dat elke aanbieder zelf moet vaststellen.
• Meldplicht bij ontslag wegens disfunctionerenDe verplichting van de zorgaanbieder om de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd onverwijld te informeren wanneer hij de overeenkomst met een zorgverlener beëindigt omdat die ernstig tekort is geschoten in zijn functioneren.
• Meldplicht WtzaDe verplichting van iedere zorgaanbieder om zich bij de minister te melden voordat hij begint met het verlenen of laten verlenen van zorg.
• Nederlandse Corporate Governance Code 2025De actuele gedragscode voor Nederlandse beursvennootschappen, die in de semipublieke sector veelvuldig als referentiekader wordt gebruikt.
• NEN 7510De Nederlandse norm voor het organisatorisch en technisch inrichten van informatiebeveiliging in de zorg, die via een besluit voor zorgaanbieders verbindend is.
• NevenfunctiesDe functies die een bestuurder of toezichthouder naast zijn hoofdfunctie vervult, en de regels over melding, toestemming en openbaarmaking.
• Non-executive directorHet lid van een board dat geen leidinggevende taken heeft en binnen datzelfde orgaan toezicht houdt op de uitvoerende bestuurders.
• Notulen en besluitvormingDe vastlegging van beraadslaging en besluiten, die zowel de rechtsgeldigheid als de verdedigbaarheid van bestuurlijk handelen bepaalt.
• NZaDe Nederlandse Zorgautoriteit, die toezicht houdt op bekostiging, marktordening, transparantie en de rechtmatige uitvoering van de zorgwetten.
• Omvangsgrens intern toezichtHet aantal zorgverleners waarboven een zorgaanbieder verplicht een onafhankelijke interne toezichthouder moet hebben.
• Omzetting van rechtsvormDe wijziging van de rechtsvorm van een rechtspersoon, bijvoorbeeld van stichting naar besloten vennootschap, zonder dat de rechtspersoon ophoudt te bestaan.
• OnafhankelijkheidDe eis dat een toezichthouder zijn taak kan vervullen zonder belangen, banden of afhankelijkheden die een onbevangen oordeel in de weg staan.
• Onbehoorlijk bestuurTaakvervulling die zodanig tekortschiet dat de bestuurder daarvan een ernstig verwijt kan worden gemaakt.
• OndernemingskamerDe gespecialiseerde kamer van het gerechtshof Amsterdam die enquêteverzoeken, geschillen binnen rechtspersonen en beroepen van de ondernemingsraad behandelt.
• OndernemingsraadHet wettelijk medezeggenschapsorgaan van werknemers, met advies- en instemmingsrechten op grond van de Wet op de ondernemingsraden.
• One-tier boardHet monistische bestuursmodel waarin uitvoerende en niet-uitvoerende bestuurders samen één bestuur vormen, met de toezichtstaak belegd bij de niet-uitvoerende leden.
• Onmiddellijke voorzieningenTijdelijke maatregelen die de Ondernemingskamer in een enquêteprocedure kan treffen om de toestand van de rechtspersoon te beheersen.
• Ontbinding en vereffeningHet beëindigen van het bestaan van een rechtspersoon en het afwikkelen van haar vermogen.
• Ontslag door de rechtbankDe mogelijkheid om een bestuurder of toezichthouder van een stichting door de rechter te laten ontslaan, op verzoek van een belanghebbende of het openbaar ministerie.
• OpvolgingsplanningHet structurele proces waarmee een organisatie tijdig geschikte opvolgers voor bestuur en intern toezicht in beeld heeft, zowel bij gepland als bij plotseling vertrek.
• Pas toe of leg uitHet handhavingsmechanisme van governancecodes waarbij een organisatie de bepalingen toepast of gemotiveerd uitlegt waarom zij daarvan afwijkt.
• Personele unieDe situatie waarin dezelfde natuurlijke personen bestuurder of toezichthouder zijn van twee of meer zelfstandige rechtspersonen.
• PrioriteitsaandeelEen aandeel waaraan de statuten bijzondere zeggenschapsrechten verbinden, zoals het recht een bindende voordracht te doen voor de benoeming van bestuurders of commissarissen.
• Private equity in de zorgDe verwerving van zeggenschap in zorgaanbieders door investeringsmaatschappijen die met vreemd vermogen financieren en het belang binnen enkele jaren weer willen verkopen.
• Professionele inbrengDe geïnstitutionaliseerde invloed van zorgprofessionals op beleid en besluitvorming, via medische staf, vakgroepen en professionele adviesraden.
• ProfielschetsHet document waarin de gewenste omvang, samenstelling en competenties van de raad van toezicht en van individuele leden zijn vastgelegd.
• Raad van adviesEen adviesorgaan zonder wettelijke bevoegdheden of toezichthoudende taak, dat bestuur of toezicht van gevraagd en ongevraagd advies dient.
• Raad van bestuurHet orgaan dat de zorgorganisatie bestuurt, vertegenwoordigt en eindverantwoordelijk is voor de kwaliteit en de continuïteit van de zorg.
• Raad van commissarissenHet toezichthoudend orgaan van een naamloze of besloten vennootschap, en van een vereniging of coöperatie die deze benaming kiest.
• Raad van toezichtHet interne orgaan dat toezicht houdt op het beleid van het bestuur en op de algemene gang van zaken in de zorgorganisatie, en dat het bestuur met raad terzijde staat.
• Rechtmatigheid en materiële controleHet geheel van controles waarmee wordt vastgesteld dat gedeclareerde zorg daadwerkelijk is geleverd en volgens de regels in rekening is gebracht.
• RechtspersoonEen door het recht erkende juridische entiteit die zelfstandig drager is van rechten en plichten, los van de natuurlijke personen die haar besturen.
• Regiobeeld en regioplanDe regionale analyse van zorgvraag en zorgaanbod en het plan dat daarop volgt, opgesteld per zorgkantoorregio op grond van het Integraal Zorgakkoord.
• Reglement raad van toezichtHet document waarin de raad van toezicht zijn eigen taken, werkwijze, commissies en omgangsvormen vastlegt, als uitwerking van wat de statuten al bepalen.
• RemuneratiecommissieDe commissie van de raad van toezicht die de bezoldiging, beoordeling en arbeidsvoorwaarden van het bestuur voorbereidt.
• RisicobereidheidDe hoeveelheid en de soort risico die een organisatie bewust wil aanvaarden bij het nastreven van haar doelen.
• RisicomanagementHet systematisch identificeren, beoordelen, beheersen en bewaken van risico's die het bereiken van de doelstellingen bedreigen.
• RisicoregisterHet overzicht waarin een organisatie haar risico's vastlegt met oorzaak, gevolg, kans, impact, beheersmaatregelen en risico-eigenaar.
• Samenwerkingsverband passend onderwijsDe rechtspersoon waarin alle schoolbesturen in een aangewezen gebied samen de ondersteuning voor leerlingen organiseren en de middelen daarvoor verdelen.
• Scheiding van bestuur en intern toezichtDe wettelijke eis dat de functies van bestuur en van intern toezicht op dat bestuur bij een onderwijsinstelling van elkaar zijn gescheiden.
• Schorsing en ontslag van een bestuurderHet tijdelijk buiten functie stellen respectievelijk definitief beëindigen van het bestuurderschap door het daartoe bevoegde orgaan.
• Shadow directorDegene naar wiens aanwijzingen de bestuurders gewoon zijn te handelen, zonder zelf formeel tot bestuurder te zijn benoemd.
• Sociale veiligheidDe mate waarin medewerkers zich veilig genoeg voelen om zich uit te spreken, fouten te melden en ongewenst gedrag te benoemen zonder daarvan nadeel te ondervinden.
• Soft controlsBeheersmaatregelen die aangrijpen op gedrag, cultuur en onderlinge verhoudingen, in aanvulling op formele procedures en regels.
• StatutenDe notarieel vastgelegde grondwet van de rechtspersoon, waarin doel, organen, bevoegdheden, benoeming en besluitvorming zijn geregeld.
• StatutenwijzigingDe formele wijziging van de statuten van een rechtspersoon, die op straffe van nietigheid bij notariële akte moet geschieden.
• Stewardship-theorieDe theorie die de bestuurder ziet als rentmeester wiens belangen samenvallen met die van de organisatie, en die daarom vertrouwen boven controle stelt.
• StichtingEen rechtspersoon zonder leden en zonder aandeelhouders, opgericht bij notariële akte, die met haar vermogen een in de statuten omschreven doel beoogt te verwezenlijken.
• StructuurregimeHet wettelijke regime dat een grote vennootschap, coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij verplicht tot een raad van commissarissen met eigen benoemings- en goedkeuringsbevoegdheden.
• TegenspraakHet georganiseerde tegengeluid in de beeld-, oordeels- en besluitvorming van de raad van bestuur, zodat de voor- en nadelen en de risico's van een besluit zichtbaar blijven.
• Tegenstrijdig belangDe situatie waarin een bestuurder of toezichthouder een direct of indirect persoonlijk belang heeft dat strijdig is met het belang van de rechtspersoon.
• Three lines modelHet ordeningsmodel dat operationele verantwoordelijkheid, beheersings- en compliancefuncties en onafhankelijke interne audit van elkaar onderscheidt.
• ToetsingskaderHet instrument waarmee de raad van toezicht concrete voorstellen en resultaten beoordeelt aan de hand van vooraf vastgestelde criteria.
• ToezichtkaderDe vertaling van de toezichtvisie naar de concrete onderwerpen, normen en informatie waarop de raad van toezicht toeziet.
• ToezichtvisieHet document waarin de raad van toezicht vastlegt hoe hij zijn rol opvat, waarop hij toeziet en hoe hij dat wil doen.
• TopfunctionarisDe functionaris van wie de Wet normering topinkomens de bezoldiging begrenst en openbaar maakt: de leden van het hoogste uitvoerende en het hoogste toezichthoudende orgaan, en degene die de dagelijkse leiding heeft over de hele rechtspersoon.
• Transparante financiële bedrijfsvoeringDe wettelijke eis dat een zorgaanbieder zijn financiële bedrijfsvoering zo inricht dat taken helder verdeeld zijn, zorggeld gescheiden blijft en betalingen traceerbaar zijn.
• TreasurystatuutHet document waarin een organisatie vastlegt hoe zij omgaat met financiering, liquiditeit, rente en het beheer van overtollige middelen.
• Two-tier boardHet dualistische bestuursmodel waarin bestuur en toezicht in twee gescheiden organen zijn ondergebracht — in de Nederlandse zorg de raad van bestuur en de raad van toezicht.
• UitkeringsverbodHet verbod voor een stichting om uitkeringen te doen aan oprichters, bestuurders of anderen, behoudens uitkeringen met een ideële of sociale strekking.
• Uitvoeringsbesluit WtzaDe algemene maatregel van bestuur die de Wtza uitwerkt: de uitzonderingen op de meld- en vergunningplicht en de concrete eisen aan het interne toezicht.
• Veilig incident melden (VIM)De wettelijk verplichte interne procedure waarin een zorgaanbieder vastlegt hoe incidenten veilig worden gemeld, onderzocht en omgezet in verbetermaatregelen.
• VerenigingEen rechtspersoon met leden, waarin de algemene vergadering het hoogste orgaan is en het bestuur verantwoording aflegt aan de leden.
• Vereniging medische stafHet verband van alle medisch specialisten die in een ziekenhuis werkzaam zijn, ongeacht of zij in loondienst zijn of vrijgevestigd.
• VergewisplichtDe plicht van de zorgaanbieder om voordat een zorgverlener zorg gaat verlenen na te gaan of diens functioneren in het verleden daaraan niet in de weg staat.
• Vergunningplicht WtzaDe verplichting voor een instelling om over een toelatingsvergunning van de minister te beschikken voordat zij bepaalde vormen van zorg verleent of laat verlenen.
• Verpleegkundige adviesraadHet adviesorgaan waarin verpleegkundigen en verzorgenden gevraagd en ongevraagd adviseren over beleid dat hun beroepsuitoefening raakt.
• Verscherpt toezichtDe maatregel waarmee de IGJ een zorgaanbieder gedurende een bepaalde periode intensief volgt wegens ernstige tekortkomingen.
• VertegenwoordigingDe bevoegdheid om de rechtspersoon rechtsgeldig aan derden te binden.
• VertrouwensbreukDe situatie waarin de samenwerking tussen bestuur en toezicht, of binnen een van beide organen, zodanig is verstoord dat normale besluitvorming niet meer mogelijk is.
• VisitatieDe externe beoordeling van de maatschappelijke prestaties en de governance van een organisatie, bij woningcorporaties wettelijk verplicht en openbaar.
• Volmacht en procuratieDe aan een medewerker verleende bevoegdheid om namens de rechtspersoon rechtshandelingen te verrichten, afgeleid van de bevoegdheid van het bestuur.
• VoordrachtHet recht van een orgaan of belanghebbende om een kandidaat aan te dragen voor benoeming tot bestuurder of toezichthouder.
• Voorzitter van de raad van toezichtHet lid van de raad van toezicht dat de vergadering leidt, het aanspreekpunt is voor de bestuurder en verantwoordelijk is voor het functioneren van de raad als geheel.
• Vpb-zorgvrijstellingDe vrijstelling van vennootschapsbelasting voor lichamen die vrijwel uitsluitend zorg verlenen en hun winst alleen aan een vrijgesteld lichaam of een algemeen maatschappelijk belang kunnen besteden.
• VrijwaringDe toezegging van de rechtspersoon dat zij bestuurders en toezichthouders schadeloos stelt voor aanspraken die uit hun functie voortvloeien.
• Vroegsignalering van discontinuïteitHet geheel van meldingen en signalen waarmee toezichthouders in beeld krijgen dat de beschikbaarheid van zorg of jeugdhulp in gevaar komt.
• WanbeleidHet oordeel van de Ondernemingskamer dat het beleid en de gang van zaken van een rechtspersoon in strijd zijn met elementaire beginselen van verantwoord ondernemerschap.
• WeerstandsvermogenDe verhouding tussen het eigen vermogen en de totale bedrijfsopbrengsten, gebruikt als maat voor het vermogen van een zorgorganisatie om tegenvallers op te vangen.
• Werkgeversrol van de raad van toezichtDe taak van de raad van toezicht om de bestuurder te selecteren, benoemen, beoordelen, belonen, te ontwikkelen en zo nodig te ontslaan.
• Wet bescherming klokkenluidersDe wet die werknemers beschermt die een misstand melden en werkgevers verplicht tot een interne meldprocedure.
• Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (WBTR)De wet die sinds 1 juli 2021 de regels voor bestuur, toezicht, taakvervulling, tegenstrijdig belang en aansprakelijkheid uniformeert voor alle rechtspersonen.
• Wet zorg en dwangDe wet die regelt wanneer en hoe onvrijwillige zorg mag worden verleend aan mensen met een psychogeriatrische aandoening of een verstandelijke beperking.
• WibzHet wetsvoorstel integere bedrijfsvoering zorg- en jeugdhulpaanbieders, dat de regels rond winstuitkering, tegenstrijdig belang en bedrijfsvoering aanscherpt.
• Winstuitkering in de zorgHet uitkeren van winst aan aandeelhouders of andere kapitaalverschaffers door een zorgaanbieder, dat voor een groot deel van de zorg bij wet is verboden.
• WkkgzDe Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg, die de zorgaanbieder verplicht tot goede zorg, een klachtenregeling, een geschilleninstantie en het melden van calamiteiten.
• WlzDe Wet langdurige zorg, die de zorg regelt voor mensen die blijvend permanent toezicht of vierentwintig uur per dag zorg in de nabijheid nodig hebben.
• Wmcz 2018De Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen, die cliëntenraden instelt en hun advies-, instemmings- en voordrachtsrechten regelt.
• WmgDe Wet marktordening gezondheidszorg, die de bevoegdheden van de Nederlandse Zorgautoriteit regelt op het gebied van tarieven, prestaties en markttoezicht.
• Wmo 2015De Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, die gemeenten verantwoordelijk maakt voor ondersteuning bij zelfredzaamheid en participatie.
• WNTDe Wet normering topinkomens, die de bezoldiging van topfunctionarissen en toezichthouders in de publieke en semipublieke sector begrenst.
• WNT-overgangsrechtDe regeling van artikel 7.3 WNT die een bestaande bezoldiging boven het maximum vier jaar respecteert en daarna in drie jaar terugbrengt tot het bedrag dat wel is toegestaan.
• WtzaDe Wet toetreding zorgaanbieders, die sinds 1 januari 2022 meldplicht, vergunningplicht en eisen aan intern toezicht stelt aan zorgaanbieders.
• Zeggenschap van zorgverlenersDe wettelijke plicht van een zorginstelling om zorgverleners in de gelegenheid te stellen invloed uit te oefenen op het beleid voor het verlenen van goede zorg.
• ZelfevaluatieDe periodieke, bij voorkeur jaarlijkse beoordeling door de raad van toezicht van zijn eigen functioneren, samenstelling en werkwijze.
• Zienswijze bij benoemingHet oordeel dat een externe toezichthouder voorafgaand aan een benoeming geeft over de geschiktheid en de betrouwbaarheid van een kandidaat-bestuurder of kandidaat-commissaris.
• Zittingstermijn en rooster van aftredenDe maximale benoemingsduur van leden van de raad van toezicht en het schema waarin hun aftreden over de jaren is gespreid.
• ZorgkantoorDe regionale uitvoeringsorganisatie die namens de Wlz-uitvoerder de langdurige zorg inkoopt en cliënten bemiddelt.
• Zorgspecifieke concentratietoetsDe verplichte goedkeuring vooraf door de NZa van een concentratie waarbij een zorgaanbieder betrokken is die in de regel door vijftig of meer personen zorg doet verlenen.
• ZvwDe Zorgverzekeringswet, die de verplichte basisverzekering en de zorgplicht van de zorgverzekeraar regelt.

Alle 220 begrippen van A tot Z

Liever bladeren dan zoeken? Hieronder staan alle begrippen op alfabet, elk met een link naar de eigen pagina.

ABCDEFGHIJKLMNOPRSTUVWZ

Verantwoording en bronnen

De verklaringen zijn gebaseerd op de Nederlandse standaardwerken over rechtspersonenrecht en corporate governance, op de wetgeving zelf en op de geldende codes. Waar wetgeving recent is gewijzigd of nog aanhangig is, staat dat bij het betreffende begrip vermeld.

Boeken

• Peij, S. C. (Red.). (2022). Handboek corporate governance (7e druk). Boom.
• Hamers, J. J. A., Schwarz, C. A., & Zaman, D. F. M. M. (Red.). (2018). Handboek stichting en vereniging (3e herziene druk). Uitgeverij Paris.
• Brink-van der Meer, J. E., Huizink, J. B., & Van Leeuwen, B. H. A. (2022). Rechtspersoon, vennootschap en onderneming (6e druk, Studiereeks Burgerlijk Recht 7). Wolters Kluwer.
• Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie. (2021). Checklist WBTR voor besturen van kleine stichtingen en verenigingen (versie juni 2021). KNB.
• Tipurić, D., & Cindrić, L. (2025). Two-tier boards: Exploring the dynamics of supervisory and management boards in corporate governance. Palgrave Macmillan.
• Van Manen, J., & Van der Reijden, V. (2004). Auditcommissies: Toezicht op basis van feiten. Academic Service.
• Lückerath-Rovers, M., e.a. (Red.). Jaarboek corporate governance [reeks, 2011-2012 tot en met 2025-2026]. Wolters Kluwer.

Wet- en regelgeving

• Burgerlijk Wetboek Boek 2 (Rechtspersonen)
• Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (Stb. 2020, 507)
• Wet toetreding zorgaanbieders
• Uitvoeringsbesluit Wtza
• Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg
• Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen 2018
• Wet normering topinkomens
• Wet op de ondernemingsraden
• Wet marktordening gezondheidszorg

Codes en toezichtkaders

• Governancecode Zorg 2022, Brancheorganisaties Zorg
• De Nederlandse Corporate Governance Code 2025, Monitoring Commissie Corporate Governance Code
• Kader Goed Bestuur, IGJ en NZa, versie mei 2022