Aanspreekcultuur
De cultuur waarin bestuurders, toezichthouders, management en professionals elkaar op gedrag aanspreken en zelf aanspreekbaar zijn.
Governance Woordenboek · Risico, integriteit en aansprakelijkheid · juridische stand augustus 2026
Paragraaf 2.2 van de Governancecode Zorg 2022 heet Open aanspreekcultuur. Bepaling 2.2.1 verlangt dat de raad van bestuur, de raad van toezicht, het management en de professioneel verantwoordelijken laten zien en uitdragen dat zij het vanzelfsprekend en noodzakelijk vinden om elkaar aan te spreken, en dat zij in hun eigen gedrag laten zien dat zij aanspreekbaar zijn en anderen durven aan te spreken.
Er zitten twee normelementen in die vaak door elkaar lopen. Aanspreekbaar zijn is passief: u laat zich corrigeren. Durven aanspreken is actief: u corrigeert een ander. De bepaling vraagt beide, en zij vraagt het van alle vier de genoemde lagen. De raad van toezicht staat er uitdrukkelijk bij; dit is dus niet iets dat alleen op de werkvloer speelt.
De code plaatst de aanspreekcultuur in een reeks. Bepaling 2.3.1 vraagt een cultuur waarin dilemma's besproken en fouten gemeld worden, met maatregelen die veilig en zorgvuldig melden mogelijk maken. Bepaling 2.5.1 vraagt een vertrouwenspersoon die rechtstreeks aan de raad van bestuur rapporteert en zich tot de raad van toezicht kan wenden als hij daar geen gehoor vindt.
Wat de code niet doet, is een gedragsnorm formuleren over ongewenste omgangsvormen. Grensoverschrijdend gedrag komt er niet als eigen bepaling in voor. De code benadert het thema via aanspreekcultuur, meldklimaat en vertrouwenspersoon. Wie een norm zoekt over het gedrag zelf, komt uit bij de Arbeidsomstandighedenwet.
Ook wel: open aanspreekcultuur, aanspreekbaarheid.
Op wie is dit van toepassing?
Rechtsvormen
- Geen wettelijke norm, maar een bepaling in de Governancecode Zorg
- Gericht tot vier lagen: bestuur, toezicht, management en professionals
- Uitgewerkt via meldklimaat en vertrouwenspersoon
Sectoren
Zorgbreed. Het onderwerp raakt daarnaast het arbeidsrecht en de arbeidsomstandigheden.
Wat een aanspreekcultuur betekent in de praktijk
De escalatielijn van bepaling 2.5.1 is het governance-relevante deel: de vertrouwenspersoon kan zich tot de raad van toezicht wenden als de raad van bestuur geen gehoor geeft. Controleer of die route in uw organisatie feitelijk bestaat en bekend is, of alleen op papier staat. Vraag de vertrouwenspersoon ten minste eenmaal per jaar zelf aan tafel.
Aanspreken werkt alleen als het aan de top zichtbaar is. Een raad van toezicht die zijn eigen voorzitter nooit corrigeert, kan moeilijk verwachten dat een verzorgende een arts aanspreekt. Begin de toets daarom bij de eigen vergadering en niet bij het medewerkersonderzoek.
Bepaling 2.2.1 is de enige bepaling onder paragraaf 2.2. De verdere uitwerking loopt via paragraaf 2.3 over leren en paragraaf 2.5 over het signaleren van misstanden.
Verwante begrippen
In het woordenboek
- Tegenspraak
- Soft controls
- Integriteit en gedragscode
- Klokkenluidersregeling
- Sociale veiligheid
- Governancecode Zorg
Verder lezen op deze site
Bronnen
- Governancecode Zorg 2022, bepalingen 2.2.1, 2.3.1, 2.5.1 en 2.5.2.
- Arbeidsomstandighedenwet, artikel 3. Geconsolideerde tekst op wetten.overheid.nl.
- Kader Goed Bestuur van IGJ en NZa.
Wetteksten verwijzen naar de geconsolideerde versie op wetten.overheid.nl, geraadpleegd in augustus 2026.
Twijfelt u of dit bij u op orde is?
De governance-scan toetst statuten, reglementen en besluitvorming van uw organisatie aan wet, code en praktijk. U krijgt geen advies in algemene termen maar bevindingen op uw eigen documenten.