Aanwijzing en last onder dwangsom
De handhavingsinstrumenten waarmee de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de Nederlandse Zorgautoriteit een zorgaanbieder tot verbetering kunnen dwingen.
Governance Woordenboek · Crisis, conflict en ingrijpen · juridische stand augustus 2026
Een aanwijzing is een schriftelijke opdracht van de toezichthouder om binnen een bepaalde termijn maatregelen te treffen. De IGJ ontleent die bevoegdheid aan art. 27 Wkkgz; de NZa aan art. 76 wmg. Wordt de aanwijzing niet opgevolgd, dan volgt handhaving: de NZa kan een last onder bestuursdwang of dwangsom opleggen (art. 82 Wmg) en een bestuurlijke boete (art. 85 Wmg).
Het onderscheid met een bevel is er een van urgentie. Een bevel wordt gegeven bij dringend en direct gevaar voor de gezondheid van cliënten, geldt in beginsel kort en kan onmiddellijk werken — tot en met sluiting van een locatie. Een aanwijzing geeft tijd; een bevel niet.
Governance-technisch zijn drie dingen van belang. Een aanwijzing is een besluit in de zin van de Awb: er staat bezwaar en beroep tegen open. Zij is in de regel openbaar, met alle reputatiegevolgen van dien. En zij richt zich tot de zorgaanbieder, wat in de praktijk betekent dat het bestuur persoonlijk wordt aangesproken op de opvolging. Een dwangsom is bovendien niet verzekerbaar — zie bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering.
Zie voor de zwaardere variant verscherpt toezicht en voor de context kader Goed Bestuur.
Op wie is dit van toepassing?
Rechtsvormen
- Van toepassing op zorgaanbieders, zorgverzekeraars en Wlz-uitvoerders, ongeacht rechtsvorm
- De IGJ geeft een aanwijzing op grond van art. 27 Wkkgz; een bevel bij dringend en direct gevaar
- De NZa geeft een aanwijzing (art. 76 Wmg) en kan handhaven met een last onder dwangsom (art. 82) of een boete (art. 85)
- Een aanwijzing is een besluit in de zin van de Awb: bezwaar en beroep staan open
Sectoren
Sterk sectorspecifiek. Het onderscheid tussen aanwijzing en bevel is er een van urgentie: een aanwijzing geeft een termijn om te verbeteren, een bevel werkt onmiddellijk bij dringend en direct gevaar en kan leiden tot sluiting. Besluiten zijn in de regel openbaar; een dwangsom is niet verzekerbaar.
Wat dit betekent in de praktijk
Behandel het conceptbesluit, niet het definitieve besluit, als het beslissende moment. In de zienswijzefase is er nog ruimte om feiten recht te zetten en termijnen te beïnvloeden; daarna resteert bezwaar, en dat duurt langer dan de termijn waarbinnen u moet leveren.
Deze toelichting is algemene informatie en geen juridisch advies in een concreet geval. Voor een oordeel over uw eigen statuten, reglementen en besluitvorming is dossierkennis nodig.
Verwante begrippen
In het woordenboek
Verder lezen op deze site
Bronnen
- Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg Art. 27 Wkkgz (aanwijzing IGJ).
- Wet marktordening gezondheidszorg Art. 76, 82 en 85 Wmg (aanwijzing, last onder dwangsom en bestuurlijke boete NZa).
- Kader Goed Bestuur, IGJ en NZa, versie mei 2022 Versie mei 2022.
Boeken zijn vermeld volgens de APA-richtlijn; wetteksten verwijzen naar de geconsolideerde tekst op wetten.overheid.nl. Terug naar de index van het Governance Woordenboek.
Twijfelt u of dit bij u op orde is?
De governance-scan toetst statuten, reglementen en besluitvorming van uw organisatie aan wet, code en praktijk. U krijgt geen advies in algemene termen maar bevindingen op uw eigen documenten.