Crisis, conflict en ingrijpen
Wat er gebeurt als de gewone verhoudingen niet meer werken.
Governance Woordenboek · thema · juridische stand augustus 2026
Governance wordt pas echt zichtbaar op het moment dat het misgaat. Een vertrouwensbreuk tussen bestuur en toezicht, een aanwijzing van de IGJ, verscherpt toezicht of een dreigend faillissement zetten de structuur onder een spanning die er in rustige tijden niet is. Dan blijkt of de statuten en de reglementen iets waard zijn.
De eerste vraag is meestal of iemand het had kunnen zien aankomen. Vroegsignalering van discontinuïteit is geen financiële exercitie alleen. Verloop onder het personeel, ziekteverzuim, het weglopen van artsen en het uitblijven van managementinformatie zijn vaak eerder zichtbaar dan de cijfers.
Loopt het uit de hand, dan zijn er formele routes: het enquêterecht, onmiddellijke voorzieningen van de Ondernemingskamer, ontslag door de rechtbank en uiteindelijk de vaststelling van wanbeleid. Dat zijn zware instrumenten met een lange nasleep, ook voor wie gelijk krijgt.
Een governance-vacuüm is de meest urgente variant: geen bestuur, of een bestuur zonder gezag. Elke dag telt dan, want besluiten die niemand meer mag nemen stapelen zich op. Een interim-bestuurder is in die situatie geen luxe maar een noodzakelijke voorziening.
De begrippen over crisis en conflict
Van A tot en met F
- Aanwijzing en last onder dwangsom — De handhavingsinstrumenten waarmee de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de Nederlandse Zorgautoriteit een zorgaanbieder tot verbetering kunnen dwingen.
- Calamiteit — Een niet-beoogde of onverwachte gebeurtenis die betrekking heeft op de kwaliteit van de zorg en die tot de dood van een cliënt of een ernstig schadelijk gevolg voor een cliënt heeft geleid.
- Calamiteitenonderzoek — Het onderzoek naar de feiten rond een gemelde calamiteit dat de IGJ in beginsel door de zorgaanbieder zelf laat uitvoeren, binnen een termijn van acht weken.
- Conflictregeling bestuur en toezicht — De schriftelijk vastgelegde procedure voor het handelen bij een ernstig verschil van mening of een conflict tussen de raad van bestuur en de raad van toezicht.
- Continuïteit van zorg — De borging dat cliënten zorg blijven ontvangen, ook wanneer een zorgaanbieder in financiële of bestuurlijke problemen verkeert.
- Enquêterecht — Het recht om de Ondernemingskamer te verzoeken een onderzoek te bevelen naar het beleid en de gang van zaken van een rechtspersoon.
- Faillissement van een zorgaanbieder — De insolventie van een zorginstelling en de bijzondere regels en verantwoordelijkheden die daarbij gelden voor de continuïteit van zorg.
Van G tot en met W
- Governance-vacuüm — De situatie waarin de organisatie tijdelijk geen bevoegd of functionerend bestuur of toezicht heeft.
- Ondernemingskamer — De gespecialiseerde kamer van het gerechtshof Amsterdam die enquêteverzoeken, geschillen binnen rechtspersonen en beroepen van de ondernemingsraad behandelt.
- Onmiddellijke voorzieningen — Tijdelijke maatregelen die de Ondernemingskamer in een enquêteprocedure kan treffen om de toestand van de rechtspersoon te beheersen.
- Verscherpt toezicht — De maatregel waarmee de IGJ een zorgaanbieder gedurende een bepaalde periode intensief volgt wegens ernstige tekortkomingen.
- Vertrouwensbreuk — De situatie waarin de samenwerking tussen bestuur en toezicht, of binnen een van beide organen, zodanig is verstoord dat normale besluitvorming niet meer mogelijk is.
- Vroegsignalering van discontinuïteit — Het geheel van meldingen en signalen waarmee toezichthouders in beeld krijgen dat de beschikbaarheid van zorg of jeugdhulp in gevaar komt.
- Wanbeleid — Het oordeel van de Ondernemingskamer dat het beleid en de gang van zaken van een rechtspersoon in strijd zijn met elementaire beginselen van verantwoord ondernemerschap.
14 begrippen in dit thema. Het volledige woordenboek telt 220 begrippen; zie het overzicht van A tot Z.
Waar het bij crisis en conflict vaak misgaat
De meest gemaakte fout is te lang wachten met het benoemen van het probleem. Een vertrouwensbreuk begint zelden met een incident en meestal met een reeks kleine irritaties die niemand agendeert. Op het moment dat het wel op de agenda komt, is de ruimte om er samen uit te komen al grotendeels verdwenen.
Een tweede patroon is de raad van toezicht die in een crisis op de stoel van het bestuur gaat zitten. Begrijpelijk, en toch schadelijk: wie meebestuurt kan niet meer toezicht houden en verliest precies op het moment dat het nodig is zijn eigen positie.
Het toezicht op goed bestuur bij crisis en conflict ligt bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd.
De andere thema's
Twijfelt u of dit bij u op orde is?
De governance-scan toetst statuten, reglementen en besluitvorming van uw organisatie aan wet, code en praktijk. U krijgt geen advies in algemene termen maar bevindingen op uw eigen documenten.