Enquêterecht

Het recht om de Ondernemingskamer te verzoeken een onderzoek te bevelen naar het beleid en de gang van zaken van een rechtspersoon.

Governance Woordenboek · Crisis, conflict en ingrijpen · juridische stand augustus 2026

Het enquêterecht (art. 2:344 e.v. BW) is het zwaarste correctiemechanisme van het Nederlandse rechtspersonenrecht. Voor de coöperatie, de onderlinge waarborgmaatschappij, de NV en de BV staat de regeling zonder meer open (art. 2:344 onder a). Voor de vereniging met volledige rechtsbevoegdheid en de stichting geldt een extra eis: zij moeten een onderneming in stand houden waarvoor krachtens de wet een ondernemingsraad moet worden ingesteld (art. 2:344 onder b) — waarmee vrijwel elke zorgstichting van enige omvang eronder valt.

De procedure kent twee fasen. In de eerste fase beoordeelt de Ondernemingskamer of er gegronde redenen zijn om aan een juist beleid te twijfelen, gelast zij een onderzoek en kan zij onmiddellijke voorzieningen treffen. In de tweede fase kan zij op basis van het onderzoeksrapport Wanbeleid vaststellen en definitieve voorzieningen treffen, waaronder het vaststellen wie voor het wanbeleid verantwoordelijk is.

Bevoegd bij een zorgstichting zijn onder meer: degenen aan wie de bevoegdheid statutair of bij overeenkomst is toegekend, vakbonden, de rechtspersoon zelf, de advocaat-generaal om redenen van openbaar belang, en — specifiek in de zorg — de cliëntenraad op grond van art. 12 Wmcz 2018.

Ook wel: enquêteprocedure.

Wat dit betekent in de praktijk

De enkele dreiging van een enquêteverzoek verandert een bestuurlijk conflict fundamenteel: de discussie verplaatst zich van inhoud naar dossier. Wie die dreiging serieus neemt, gaat onmiddellijk terug naar de notulen, de informatievoorziening en de vastlegging van afwegingen — want dat is waar het onderzoek naar kijkt.

Deze toelichting is algemene informatie en geen juridisch advies in een concreet geval. Voor een oordeel over uw eigen statuten, reglementen en besluitvorming is dossierkennis nodig.

Bronnen

• Hamers, J. J. A., Schwarz, C. A., & Zaman, D. F. M. M. (Red.). (2018). Handboek stichting en vereniging (3e herziene druk). Uitgeverij Paris. Hoofdstuk 20, enquêterecht bij vereniging, coöperatie en stichting.
• Brink-van der Meer, J. E., Huizink, J. B., & Van Leeuwen, B. H. A. (2022). Rechtspersoon, vennootschap en onderneming (6e druk, Studiereeks Burgerlijk Recht 7). Wolters Kluwer.
• Burgerlijk Wetboek Boek 2 (Rechtspersonen) Art. 2:344 tot en met 2:359 BW; art. 2:345, 2:346 en 2:347 BW (bevoegdheid); art. 2:349a BW (onmiddellijke voorzieningen); art. 2:355 en 2:356 BW (wanbeleid).
• Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen 2018 Art. 12 Wmcz 2018, enquêterecht van de cliëntenraad.

Boeken zijn vermeld volgens de APA-richtlijn; wetteksten verwijzen naar de geconsolideerde tekst op wetten.overheid.nl. Terug naar de index van het Governance Woordenboek.