Gelaagd toezicht in een concern
De vraag of het onafhankelijke interne toezicht in een zorgconcern op holdingniveau mag worden belegd, of dat elke vergunningplichtige dochter een eigen toezichthouder nodig heeft.
Governance Woordenboek · Organen en rollen · juridische stand augustus 2026
De wettekst wijst een kant op. Artikel 3 lid 1 Wtza knoopt aan bij de zorgaanbieder die op grond van artikel 4 over een toelatingsvergunning moet beschikken. Omdat de vergunningplicht per instelling geldt en een instelling een afzonderlijke rechtspersoon of organisatorisch verband is, moet in beginsel elke vergunningplichtige dochter zelf aan artikel 3 voldoen. Toezicht op alleen holdingniveau volstaat dan niet.
De nota van toelichting bij het Uitvoeringsbesluit Wtza is op dit punt behulpzaam. Maakt een instelling deel uit van een groep of een holdingstructuur, dan moet de interne toezichthouder toezicht kunnen houden op ontwikkelingen binnen die groep of holding die de instelling raken of een risico voor haar kunnen vormen. En, in dezelfde toelichting: de toezichthouder moet rechtstreeks toezicht kunnen houden op het niveau waar de voor de instelling belangrijke beleidsbeslissingen worden genomen.
Wat het besluit wel uitdrukkelijk toestaat, is personele unie. Artikel 7 van het Uitvoeringsbesluit verbiedt lidmaatschap van het interne toezicht bij een andere instelling in hetzelfde verzorgingsgebied, maar maakt een uitzondering voor dochtermaatschappijen en voor rechtspersonen die in een groep met de instelling zijn verbonden. Dezelfde personen mogen dus in beide raden zitten. Dat is iets anders dan de raden samenvoegen.
Hier hoort eerlijkheid bij: het geldende recht geeft geen sluitend antwoord. Advocatenkantoren lezen de toelichting verschillend, van een expliciet verbod op getrapt toezicht tot een voorzichtig wel-mogelijk. Wie zekerheid wil, kiest de veilige inrichting: een eigen interne toezichthouder per vergunningplichtige entiteit, eventueel met deels dezelfde personen, plus statutaire waarborgen voor rechtstreekse toegang tot het niveau waar beslissingen vallen.
Ook wel: getrapt toezicht, concerntoezicht.
Op wie is dit van toepassing?
Rechtsvormen
- Raakt elke vergunningplichtige entiteit binnen een concern afzonderlijk
- Een dochter kan zelfstandig onder een omvangsuitzondering van artikel 5 Uitvoeringsbesluit Wtza vallen
- Personele unie tussen toezichtorganen binnen een groep is uitdrukkelijk toegestaan
Sectoren
Zorgbreed, en in het bijzonder bij holdingstructuren met vastgoed-, personeels- of servicevennootschappen naast de zorgentiteit.
Wat gelaagd toezicht betekent in de praktijk
De Ondernemingskamer heeft laten zien waar het toe kan leiden. In de zaak DeSeizoenen uit 2020 werd wanbeleid vastgesteld bij een zorgstichting binnen een structuur met een gelieerde vastgoedvennootschap. De kern van het verwijt raakte het toezicht: de onafhankelijke commissarissen waren niet verder gegaan dan hun toezichthoudende functie vergde, terwijl zij bijvoorbeeld op een onafhankelijke taxatie van de huurprijs hadden moeten aandringen.
De Governancecode Zorg 2022 legt de lat nog een stap hoger dan de wet. Bepaling 4.1.1 maakt bestuur en raad van toezicht verantwoordelijk voor naleving van de code door de zorgorganisatie en de daarmee verbonden groeps- en dochtermaatschappijen. Ook waar de Wtza een kleine dochter vrijstelt van eigen intern toezicht, blijft die verantwoordelijkheid dus staan.
Een aanzienlijke wijziging van de bestuursstructuur is een intrekkingsgrond voor de toelatingsvergunning. Een concernherinrichting is dus geen zuiver interne aangelegenheid.
Verwante begrippen
In het woordenboek
- Concernverband
- Holding en tussenholding
- Omvangsgrens intern toezicht
- Personele unie
- Samenwerkingsverband passend onderwijs
- Shadow director
- Uitvoeringsbesluit Wtza
- Raad van toezicht
- Tegenstrijdig belang
- Wanbeleid
Verder lezen op deze site
Bronnen
- Wet toetreding zorgaanbieders, artikelen 1, 3, 4 en 7. Geconsolideerde tekst op wetten.overheid.nl.
- Uitvoeringsbesluit Wtza, artikelen 5, 7 en 9, en de nota van toelichting, Staatsblad 2021, 159.
- Governancecode Zorg 2022, bepaling 4.1.1.
- Gerechtshof Amsterdam, Ondernemingskamer, 24 januari 2020, ECLI:NL:GHAMS:2020:144 (DeSeizoenen).
Wetteksten verwijzen naar de geconsolideerde versie op wetten.overheid.nl, geraadpleegd in augustus 2026.
Twijfelt u of dit bij u op orde is?
De governance-scan toetst statuten, reglementen en besluitvorming van uw organisatie aan wet, code en praktijk. U krijgt geen advies in algemene termen maar bevindingen op uw eigen documenten.