Geschiktheids- en betrouwbaarheidstoets

De toets vooraf door een externe toezichthouder op de geschiktheid en de betrouwbaarheid van een kandidaat-bestuurder of kandidaat-toezichthouder, voordat de benoeming plaatsvindt.

Governance Woordenboek · Toezichtinstrumenten en verantwoording · juridische stand augustus 2026

Bij woningcorporaties is de toets wettelijk geregeld. Artikel 25 van de Woningwet ziet op bestuurders, artikel 30 op commissarissen. De corporatie zelf verzoekt de minister om een zienswijze; de Autoriteit woningcorporaties voert die toets namens hem uit. De termijn is vier weken, eenmalig te verlengen met ten hoogste vier weken, mits daarvan vooraf schriftelijk bericht is gegeven.

De toets geldt bij elke benoeming en bij elke herbenoeming. Dat laatste wordt vaak vergeten, omdat een zittende toezichthouder als bekend geldt. De nadere criteria staan in artikel 19 van het Besluit toegelaten instellingen volkshuisvesting, in artikel 6 van de bijbehorende regeling en in de beleidsregels van de Autoriteit woningcorporaties.

Wat gebeurt er bij benoemen zonder positieve zienswijze? De Woningwet verplicht tot het vragen van de zienswijze; de modelstatuten maken een positieve zienswijze tot voorwaarde voor de benoeming. Een benoeming daarbuiten is daarom niet rechtsgeldig, en de Autoriteit woningcorporaties kan haar handhavingsinstrumenten inzetten. Let op de precieze grondslag: de nietigheid volgt uit de statuten, niet rechtstreeks uit de wet.

Vergelijkbare toetsen bestaan bij banken, verzekeraars, zorgverzekeraars en pensioenfondsen, waar De Nederlandsche Bank en de AFM bestuurders en commissarissen toetsen. In de zorg bestaat zo'n toets niet. Daar rust de verantwoordelijkheid volledig bij de raad van toezicht zelf, via bepaling 6.5.3 van de Governancecode Zorg 2022: de raad van toezicht vergewist zich vooraf van werkverleden, integriteit, kwaliteit en geschiktheid.

Ook wel: fit-and-propertoets, zienswijze bij benoeming.

Wat de geschiktheids- en betrouwbaarheidstoets betekent in de praktijk

Voor een zorgorganisatie is de les niet dat de toets ontbreekt, maar dat niemand hem overneemt. Er is geen instantie die uw kandidaat nakijkt. Bouw de vergewisplicht van bepaling 6.5.3 daarom uit tot een vaste procedure: referenties bij twee eerdere opdrachtgevers, een verklaring omtrent nevenfuncties, en een gesprek over integriteitsvraagstukken uit het verleden.

Werkt u wel onder een wettelijke toets, plan dan de doorlooptijd in. Vier tot acht weken zienswijze bovenop de wervingsprocedure betekent dat de vacature niet in twee maanden is gevuld. Bespreek met de kandidaat wat er gebeurt als de zienswijze negatief uitvalt, voordat hij zijn huidige functie opzegt.

Het wetsvoorstel Wibz voegt weigerings- en intrekkingsgronden toe aan de Wtza-vergunning, onder meer bij disfunctionerende bestuurders of interne toezichthouders. Dat is een toets op de instelling, geen persoonstoets vooraf. Het is per augustus 2026 nog geen geldend recht.

Bronnen

• Woningwet, artikelen 25 en 30. Geconsolideerde tekst op wetten.overheid.nl.
• Governancecode Zorg 2022, bepaling 6.5.3.
• Autoriteit woningcorporaties, zienswijze geschiktheid en betrouwbaarheid.

Wetteksten verwijzen naar de geconsolideerde versie op wetten.overheid.nl, geraadpleegd in augustus 2026.