Rechtmatigheid en materiële controle
Het geheel van controles waarmee wordt vastgesteld dat gedeclareerde zorg daadwerkelijk is geleverd en volgens de regels in rekening is gebracht.
Governance Woordenboek · Toezichtinstrumenten en verantwoording · juridische stand augustus 2026
Rechtmatigheid is in de zorg iets anders dan getrouwheid. De accountant die de jaarrekening controleert, geeft een oordeel over de getrouwheid van het beeld. Of de gedeclareerde zorg terecht is gedeclareerd, wordt langs een andere weg vastgesteld: door materiële controle van zorgverzekeraars en zorgkantoren, en bij de wlz via de controleprotocollen die de NZa voorschrijft.
Het onderscheid met het gemeentelijke domein is van belang, omdat de term daar iets anders betekent. Gemeenten en provincies geven sinds boekjaar 2023 zelf een rechtmatigheidsverantwoording af in hun jaarrekening, op grond van het Besluit begroting en verantwoording. Dat is een verantwoording van het college over de eigen financiële beheershandelingen; het is niet het zorgbegrip. Wie in het sociaal domein werkt, komt beide tegen.
Voor bestuur en toezicht is materiële controle een reëel financieel risico. Een terugvordering over meerdere jaren kan de solvabiliteit van een aanbieder in één klap raken, en zij komt vrijwel altijd onaangekondigd. De vraag voor de auditcommissie is daarom niet of er controles lopen, maar welke voorziening er getroffen is voor het geval een lopende controle ongunstig afloopt.
Ook wel: materiële controle.
Op wie is dit van toepassing?
Rechtsvormen
- Van toepassing op zorgaanbieders die declareren bij zorgverzekeraars, zorgkantoren of gemeenten
- Te onderscheiden van de getrouwheidscontrole van de accountant bij de jaarrekening
- In het gemeentelijk domein betekent rechtmatigheidsverantwoording iets anders: een verantwoording van het college zelf
- Een terugvordering kan meerdere jaren beslaan
Sectoren
Sterk sectorspecifiek. Rechtmatigheid wordt in de zorg vastgesteld via materiële controle door zorgverzekeraars en zorgkantoren en via de controleprotocollen die de NZa voorschrijft; de openbare jaarverantwoording berust op de Regeling openbare jaarverantwoording WMG. Gemeenten en provincies geven sinds boekjaar 2023 een eigen rechtmatigheidsverantwoording af op grond van het Besluit begroting en verantwoording — een ander begrip, dat men in het sociaal domein wel tegenkomt.
Wat dit betekent in de praktijk
Vraag standaard naar de lopende materiële controles, de omvang van de gecontroleerde declaraties en de getroffen voorziening. In organisaties met een dun eigen vermogen is dit vaker de directe oorzaak van een liquiditeitscrisis dan een tegenvallende exploitatie.
Deze toelichting is algemene informatie en geen juridisch advies in een concreet geval. Voor een oordeel over uw eigen statuten, reglementen en besluitvorming is dossierkennis nodig.
Verwante begrippen
In het woordenboek
Verder lezen op deze site
Bronnen
- Regeling openbare jaarverantwoording WMG Regeling openbare jaarverantwoording WMG; controleprotocollen van de NZa.
- Wet marktordening gezondheidszorg Grondslag voor het toezicht van de NZa.
Boeken zijn vermeld volgens de APA-richtlijn; wetteksten verwijzen naar de geconsolideerde tekst op wetten.overheid.nl. Terug naar de index van het Governance Woordenboek.
Twijfelt u of dit bij u op orde is?
De governance-scan toetst statuten, reglementen en besluitvorming van uw organisatie aan wet, code en praktijk. U krijgt geen advies in algemene termen maar bevindingen op uw eigen documenten.