Samenwerkingsverband passend onderwijs

De rechtspersoon waarin alle schoolbesturen in een aangewezen gebied samen de ondersteuning voor leerlingen organiseren en de middelen daarvoor verdelen.

Governance Woordenboek · Rechtsvorm, statuten en bevoegdheden · juridische stand augustus 2026

De grondslag staat in artikel 18a van de Wet op het primair onderwijs en in artikel 2.47 van de Wet voortgezet onderwijs 2020. De besturen geven het verband vorm door een rechtspersoon met volledige rechtsbevoegdheid zonder winstoogmerk op te richten. De wet schrijft geen stichting voor, al is dat in de praktijk bijna altijd de keuze. Deelname is verplicht en gebiedsgebonden: de gebieden worden bij ministeriële regeling aangewezen.

De zorgplicht ligt niet bij het verband maar bij het schoolbestuur. Het verband verdeelt de middelen, geeft toelaatbaarheidsverklaringen af en stelt het ondersteuningsplan vast. Daar zit het scharnierpunt van de governance: de wettelijke plicht rust op het bestuur, terwijl het geld en de toelating lopen via een rechtspersoon die datzelfde bestuur samen met andere besturen bestuurt.

Dat verklaart het bekendste vraagstuk. De scheiding van bestuur en intern toezicht geldt ook hier, want de WPO verklaart haar van overeenkomstige toepassing. De onafhankelijkheid die de wet vraagt, geldt echter ten opzichte van het bestuur en niet met zoveel woorden ten opzichte van de aangesloten schoolbesturen. De Inspectie van het Onderwijs telde in 2020 negenennegentig verbanden waarin uitsluitend schoolbestuurders het intern toezicht vormden.

De medezeggenschap is apart geregeld. Naast een medezeggenschapsraad stelt het verband een ondersteuningsplanraad in, op grond van artikel 4a van de Wet medezeggenschap op scholen. Die raad heeft instemmingsrecht op vaststelling en wijziging van het ondersteuningsplan, en dus geen adviesrecht. Het intern toezicht en de ondersteuningsplanraad overleggen ten minste tweemaal per jaar met elkaar.

Ook wel: swv, samenwerkingsverband po, samenwerkingsverband vo.

Wat een samenwerkingsverband passend onderwijs betekent in de praktijk

De dubbele pet is geen theoretisch bezwaar. De Inspectie concludeerde in 2020 dat verbanden met uitsluitend externe leden in het intern toezicht hun governance het beste op orde hebben. Verbanden zonder onafhankelijke leden hadden daar juist de meeste moeite mee. Wie het toezicht wil versterken, begint dus bij de samenstelling en niet bij het reglement. Een onafhankelijke voorzitter is daarbij de minste stap, geen eindstation.

Reserves blijven een gevoelig dossier. De generieke korting uit 2023 is in februari 2025 door de rechtbank onrechtmatig geoordeeld, omdat een rechtsgrond ontbrak voor onderscheid naar de hoogte van de reserves. Er is wel een signaleringswaarde voor bovenmatig eigen vermogen, maar geen werkende afroomregeling. Het bovenmatig vermogen daalde van honderdzestig miljoen euro in 2020 naar ongeveer negenenvijftig miljoen in 2024.

Het kabinet werkt toe naar inclusief onderwijs in 2035. De positie van de samenwerkingsverbanden wordt onderdeel van het transitieplan dat begin 2027 naar de Tweede Kamer gaat.

Bronnen

• Wet op het primair onderwijs, artikelen 17b, 18a en 40. Geconsolideerde tekst op wetten.overheid.nl.
• Wet medezeggenschap op scholen, artikelen 4a en 14a. Geconsolideerde tekst op wetten.overheid.nl.
• Inspectie van het Onderwijs, themarapport Governance bij samenwerkingsverbanden passend onderwijs, maart 2020.

Wetteksten verwijzen naar de geconsolideerde versie op wetten.overheid.nl, geraadpleegd in augustus 2026.