Scheiding van bestuur en intern toezicht

De wettelijke eis dat de functies van bestuur en van intern toezicht op dat bestuur bij een onderwijsinstelling van elkaar zijn gescheiden.

Governance Woordenboek · Organen en rollen · juridische stand augustus 2026

De norm staat in artikel 17b van de Wet op het primair onderwijs. Daarin staat dat het bevoegd gezag de functies van bestuur en intern toezicht in functionele of organieke zin scheidt. Bovendien bepaalt het tweede lid dat de interne toezichthouder onafhankelijk van het bestuur functioneert. Ook de Wet voortgezet onderwijs 2020 kent die plicht, namelijk in artikel 3.1.

De plicht kwam met de Wet goed onderwijs, goed bestuur van 4 februari 2010, die vervolgens op 1 augustus 2010 in werking trad. Daarnaast voerde diezelfde wet minimumleerresultaten in als bekostigingsvoorwaarde. Sindsdien geldt de scheiding onveranderd; bij de invoering van de Wet voortgezet onderwijs 2020 is zij namelijk alleen hernummerd.

De wet kent twee smaken en dus geen modellenlijst. Organieke scheiding betekent twee organen, zoals bij het model met een raad van toezicht. Functionele scheiding betekent daarentegen een bestuur waarbinnen toezichthoudende en uitvoerende taken zijn verdeeld. Daarom stelde de Inspectie van het Onderwijs in 2018 vast dat de wet hier veel ruimte laat.

De taken staan vervolgens in artikel 17c van de WPO. Om te beginnen keurt het intern toezicht de begroting en het jaarverslag goed. Daarnaast ziet het toe op naleving van de wet en van de code voor goed bestuur, en op de afwijkingen daarvan. Ook let het op rechtmatige verwerving en besteding van de middelen. Ten slotte wijst het de accountant aan.

Ook wel: functiescheiding onderwijs, functionele scheiding.

Wat de scheiding van bestuur en intern toezicht betekent in de praktijk

Kleine besturen kiezen vaak voor functionele scheiding. Dat is legitiem, maar het verplaatst het probleem naar de vergadertafel. Leg daarom in het bestuursreglement vast wie wanneer met welke pet spreekt. Bepaal bovendien hoe de toezichthoudende leden hun oordeel vormen zonder de uitvoerende leden, en hoe dat in de notulen zichtbaar wordt. Zonder die afspraken bestaat de scheiding namelijk alleen op papier.

Twee bepalingen worden stelselmatig vergeten. Ten eerste is het intern toezicht in het onderwijs ook werkgever: het benoemt, schorst en ontslaat de bestuurders en stelt hun beloning vast. Ten tweede voert het ten minste tweemaal per jaar overleg met de medezeggenschapsraad. Dat laatste is echter geen beleefdheidsbezoek maar een wettelijke taak. Voor een raad van toezicht is het bovendien vaak de enige informatiebron die niet door het bestuur is samengesteld.

Artikel 17b van de WPO verklaart de scheiding van overeenkomstige toepassing op een samenwerkingsverband passend onderwijs. Daar treedt de ondersteuningsplanraad in de plaats van de medezeggenschapsraad in het halfjaarlijkse overleg.

Bronnen

• Wet op het primair onderwijs, artikelen 17b en 17c. Geconsolideerde tekst op wetten.overheid.nl.
• Staatsblad 2010, 80, de Wet goed onderwijs, goed bestuur van 4 februari 2010.
• Wet voortgezet onderwijs 2020, artikelen 3.1 en 3.3. Geconsolideerde tekst op wetten.overheid.nl.

Wetteksten verwijzen naar de geconsolideerde versie op wetten.overheid.nl, geraadpleegd in augustus 2026.