Stakeholder capitalism
De opvatting dat een onderneming er is voor klanten, medewerkers, leveranciers en samenleving, en niet uitsluitend voor haar aandeelhouders.
Governance Woordenboek · Normenkaders, wetten en codes · juridische stand augustus 2026
Stakeholder capitalism kwam in 2019 in de schijnwerpers. Op 19 augustus van dat jaar publiceerde de Business Roundtable een verklaring die door 181 topbestuurders werd ondertekend. Zij noemt daarin klanten, medewerkers, leveranciers, gemeenschappen en aandeelhouders in één adem. Daarmee verving zij de eerdere verklaringen, die sinds 1997 uitgingen van voorrang voor de aandeelhouder.
Voor Nederland was dat minder nieuw. Het vennootschapsrecht gaat al lang uit van het belang van de rechtspersoon en de met haar verbonden onderneming, niet van dat van één groep. De corporate governance code werkt dat uit in lange termijn waardecreatie. Het Angelsaksische debat schoof dus op naar een positie die hier al gangbaar was.
De kritiek is echter even oud als het begrip. Wie iedereen dient, is aan niemand verantwoording schuldig, luidt het bezwaar. Zonder meetbare doelen wordt een brede doelstelling bovendien een vrijbrief voor bestuurders. Daarom draait het in de praktijk om de vraag hoe belangen worden afgewogen en hoe die afweging zichtbaar wordt gemaakt.
In de zorg ligt de vraag anders. Een zorgstichting heeft geen aandeelhouders, dus het belang van cliënten en medewerkers is geen tegenwicht maar uitgangspunt. De governancecode vertaalt dat in invloed van belanghebbenden en in verantwoording aan de omgeving. Het begrip helpt vooral om die keuzes expliciet te maken. Daarom is het in de zorg eerder een spiegel dan een nieuw idee.
Ook wel: stakeholdermodel, belanghebbendenbenadering.
Op wie is dit van toepassing?
Rechtsvormen
- Beursvennootschappen: lange termijn waardecreatie in de corporate governance code
- Alle rechtspersonen: het belang van de rechtspersoon en de verbonden onderneming
- Zorg en welzijn: invloed van belanghebbenden als principe van de code
Sectoren
Alle sectoren; in de zorg is de belanghebbendenbenadering het vertrekpunt.
Wat stakeholder capitalism betekent in de praktijk
Het begrip wordt bestuurlijk pas nuttig als het concreet wordt. Welke belanghebbenden worden gehoord, op welk moment en met welk gewicht? Een organisatie die dat vooraf vastlegt, kan later uitleggen waarom een besluit zo is uitgevallen. Zonder die vastlegging blijft het begrip namelijk hol, en blijft stakeholder capitalism een sympathiek woord in het jaarverslag.
Voor de raad van toezicht ligt hier een toetsvraag. Vraag bij een groot besluit welke belangen zijn afgewogen en welke stem daarbij het zwaarst woog. Vraag daarnaast wie niet aan tafel zat. Die twee vragen leggen sneller bloot of de benadering is doorleefd dan een paragraaf in de meerjarenstrategie.
De verklaring van de Business Roundtable is geen recht. Zij bindt niemand, maar markeerde wel een verschuiving in het Angelsaksische denken over het doel van de onderneming.
Verwante begrippen
In het woordenboek
Verder lezen op deze site
Bronnen
- Business Roundtable, de verklaring van 19 augustus 2019.
- Monitoring Commissie Corporate Governance Code, over lange termijn waardecreatie.
- Governancecode Zorg 2022, principe 3 over invloed van belanghebbenden.
Wetteksten verwijzen naar de geconsolideerde versie op wetten.overheid.nl, geraadpleegd in augustus 2026.
Twijfelt u of dit bij u op orde is?
De governance-scan toetst statuten, reglementen en besluitvorming van uw organisatie aan wet, code en praktijk. U krijgt geen advies in algemene termen maar bevindingen op uw eigen documenten.