Statuten
De notarieel vastgelegde grondwet van de rechtspersoon, waarin doel, organen, bevoegdheden, benoeming en besluitvorming zijn geregeld.
Governance Woordenboek · Rechtsvorm, statuten en bevoegdheden · juridische stand augustus 2026
De statuten bepalen wie welk besluit mag nemen en onder welke voorwaarden. Zij regelen ten minste het doel, de naam en zetel, de samenstelling en benoeming van de organen, de vertegenwoordigingsbevoegdheid, de wijze van besluitvorming, de goedkeuringsrechten van het toezichthoudend orgaan, en de gang van zaken bij statutenwijziging en ontbinding.
Sinds de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (WBTR) zijn een aantal onderwerpen verplicht of dwingend geregeld: een belet en ontstentenis-regeling moet worden opgenomen bij de eerstvolgende statutenwijziging; een bestuurder of toezichthouder mag niet meer stemmen uitbrengen dan alle anderen samen; en een enkelvoudige voordracht leidt van rechtswege tot benoeming, tenzij de statuten anders bepalen. Statutaire bepalingen over meervoudig stemrecht van vóór 1 juli 2021 zijn per 1 juli 2026 van rechtswege vervallen.
Naast de statuten kent vrijwel elke organisatie nadere regelingen: een bestuursreglement, een reglement raad van toezicht, commissiereglementen en een informatieprotocol. Die mogen de statuten uitwerken maar niet doorkruisen; bij strijd gaan de statuten voor.
Op wie is dit van toepassing?
Rechtsvormen
- Alle rechtspersonen van Boek 2 BW. Stichting, vereniging, coöperatie, onderlinge waarborgmaatschappij, NV en BV hebben statuten
- Bij de stichting en de NV en BV altijd bij notariële akte; een vereniging kan ook informeel worden opgericht, maar heeft dan beperkte rechtsbevoegdheid
- Statutenwijziging bij de stichting — art. 2:293 BW
- Een maatschap, vof of cv heeft geen statuten maar een overeenkomst
Sectoren
Niet sectorspecifiek. Wel stelt de sectorregelgeving eisen aan de inhoud: de Wmcz 2018 vraagt statutaire verankering van het bindende voordrachtsrecht van de cliëntenraad, en de Wtza vraagt een onafhankelijk intern toezichthoudend orgaan dat in de statuten moet zijn geregeld.
Wat dit betekent in de praktijk
Statuten zijn in de zorg opvallend vaak tien tot vijftien jaar oud. Een statutenscan van een halve dag — doel, goedkeuringsrechten, tegenstrijdig belang, belet en ontstentenis, voordracht, meervoudig stemrecht — levert bijna altijd twee of drie bevindingen op die er in een crisis echt toe doen.
Deze toelichting is algemene informatie en geen juridisch advies in een concreet geval. Voor een oordeel over uw eigen statuten, reglementen en besluitvorming is dossierkennis nodig.
Verwante begrippen
In het woordenboek
- Certificering van aandelen
- Ledenraad
- Meervoudig stemrecht
- Omzetting van rechtsvorm
- Prioriteitsaandeel
- Rechtspersoon
- Belet en ontstentenis
- Reglement raad van toezicht
- Voordracht
- Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (WBTR)
- Bestuursreglement
- Statutenwijziging
- Goedkeuringsrecht van de raad van toezicht
Verder lezen op deze site
Bronnen
- Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie. (2021). Checklist WBTR voor besturen van kleine stichtingen en verenigingen (versie juni 2021). KNB. Items 1, 2, 4, 8 en 9.
- Hamers, J. J. A., Schwarz, C. A., & Zaman, D. F. M. M. (Red.). (2018). Handboek stichting en vereniging (3e herziene druk). Uitgeverij Paris. Hoofdstuk 15 en 16, statutenwijziging.
- Burgerlijk Wetboek Boek 2 (Rechtspersonen) Art. 2:286, 2:291 en 2:293 BW.
- Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (Stb. 2020, 507) Overgangsrecht: statutair meervoudig stemrecht van vóór 1 juli 2021 verviel per 1 juli 2026.
- Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen 2018 Art. 10 Wmcz 2018, statutaire verankering van de bindende voordracht.
Boeken zijn vermeld volgens de APA-richtlijn; wetteksten verwijzen naar de geconsolideerde tekst op wetten.overheid.nl. Terug naar de index van het Governance Woordenboek.
Twijfelt u of dit bij u op orde is?
De governance-scan toetst statuten, reglementen en besluitvorming van uw organisatie aan wet, code en praktijk. U krijgt geen advies in algemene termen maar bevindingen op uw eigen documenten.