Stewardship-theorie
De theorie die de bestuurder ziet als rentmeester wiens belangen samenvallen met die van de organisatie, en die daarom vertrouwen boven controle stelt.
Governance Woordenboek · Normenkaders, wetten en codes · juridische stand augustus 2026
Donaldson en Davis zetten haar in 1991 tegenover de agency-theorie, in het Australian Journal of Management. Davis, Schoorman en Donaldson werkten haar in 1997 uit in de Academy of Management Review. De kern is een ander mensbeeld. Niet de opportunistische agent die moet worden bewaakt, maar een intrinsiek gemotiveerde bestuurder wiens zelfbeeld en beroepseer verbonden zijn met het succes van de organisatie.
Daarmee verschuift het sturingsrepertoire. De agency-theorie schrijft scheiding en controle voor: een onafhankelijke voorzitter, prestatiebeloning en intensieve monitoring. De stewardship-theorie pleit eerder voor eenduidig leiderschap en voor een raad die adviseert, meedenkt en toegang geeft tot kennis en netwerken. De eerste ziet de raad van toezicht als controleur, de tweede als klankbord.
De empirie beslecht het debat niet. Donaldson en Davis vonden in 1991 juist hogere rendementen bij gecombineerde rollen, precies het omgekeerde van wat de agency-theorie voorspelt. Maar de grote meta-analyse van Dalton en anderen uit 1998 vond over tientallen studies heen geen systematisch verband tussen bestuurssamenstelling of leiderschapsstructuur en financiële prestaties.
Voor Nederland is rentmeester de gangbare vertaling, en die draagt een tweede lading. De rentmeester beheert goed dat hem is toevertrouwd en waarvan hij zelf geen eigenaar is. Voor een stichting zonder eigenaar is dat een preciezere beeldspraak dan het agency-model. De Governancecode Zorg is intussen hybride: de normstelling lijkt op stewardship, de structuur op agency.
Ook wel: rentmeesterschap, stewardship theory.
Op wie is dit van toepassing?
Rechtsvormen
- Herkomst: Donaldson en Davis in 1991, uitgewerkt in 1997
- Tegenstelling: vertrouwen en facilitering tegenover controle en prikkels
- Empirie: geen aantoonbaar prestatieverschil tussen beide modellen
Sectoren
Vooral bruikbaar in de semipublieke sector, waar een eigenaar-principaal ontbreekt.
Wat de stewardship-theorie betekent in de praktijk
Het praktische risico zit niet in de keuze voor een van beide, maar in een raad van toezicht waarin sommige leden overwegend controleren terwijl anderen vooral meedenken. Dat verschil komt zelden expliciet ter sprake. Het uit zich vervolgens in verwijten over te veel op de stoel van de bestuurder zitten, of juist over te weinig kritisch zijn.
Maak het daarom bespreekbaar via de toezichtvisie. Leg vast wanneer u controleert en wanneer u adviseert, en welk gedrag daarbij hoort. Dat is bruikbaarder dan een keuze voor een theorie, en het geeft de zelfevaluatie meteen een concreet onderwerp. Bovendien merkt een nieuwe toezichthouder dan sneller welke rol op welk moment van hem wordt verwacht.
De woorden rentmeesterschap en stewardship komen in de Governancecode Zorg 2022 niet voor. De code spreekt van waarden en normen, en van de maatschappelijke doelstelling.
Verwante begrippen
In het woordenboek
Verder lezen op deze site
Bronnen
- Lex Donaldson en James Davis, Stewardship Theory or Agency Theory, Australian Journal of Management 1991, jaargang 16, pagina 49 tot en met 64.
- James Davis, David Schoorman en Lex Donaldson, Toward a Stewardship Theory of Management, Academy of Management Review 1997, jaargang 22, pagina 20 tot en met 47.
- Governancecode Zorg 2022, de zeven principes en de maatschappelijke doelstelling.
Wetteksten verwijzen naar de geconsolideerde versie op wetten.overheid.nl, geraadpleegd in augustus 2026.
Twijfelt u of dit bij u op orde is?
De governance-scan toetst statuten, reglementen en besluitvorming van uw organisatie aan wet, code en praktijk. U krijgt geen advies in algemene termen maar bevindingen op uw eigen documenten.