Tegenspraak
Het georganiseerde tegengeluid in de beeld-, oordeels- en besluitvorming van de raad van bestuur, zodat de voor- en nadelen en de risico's van een besluit zichtbaar blijven.
Governance Woordenboek · Risico, integriteit en aansprakelijkheid · juridische stand augustus 2026
Paragraaf 2.4 van de Governancecode Zorg 2022 heet Inspraak, samenspraak en tegenspraak en valt onder principe 2, Waarden en normen. De inleiding is duidelijk over het doel: de code zet in op het borgen van de checks and balances binnen de zorgorganisatie, en daarbij hoort het organiseren en benutten van tegenspraak.
Bepaling 2.4.1 is de enige genummerde bepaling waarin het woord voorkomt. Zij verlangt dat de raad van bestuur zijn beeld-, oordeels- en besluitvorming zo inricht dat vanuit verschillende deskundigheden en betrokkenen toetsing kan plaatsvinden en advies kan worden gegeven, en dat de voor- en nadelen en risico's gedurende de procedure zichtbaar blijven.
Let ook op wat er niet staat. De code schrijft geen orgaan voor, geen commissie en geen instrument. Het is een procesnorm: zij gaat over hoe een besluit tot stand komt, niet over wie er aan tafel zit. En zij richt zich tot de raad van bestuur; de raad van toezicht komt in deze bepaling niet voor.
De tweede zin van 2.4.1 wordt vaak overgeslagen. De raad van bestuur zorgt dat inspraak, samenspraak en tegenspraak ook op andere managementniveaus hun functie kunnen vervullen. Tegenspraak die alleen in de bestuurskamer bestaat, voldoet dus niet aan de bepaling. De norm werkt door tot in het managementteam en tot in het overleg waar het voorstel is bedacht.
Ook wel: georganiseerd tegengeluid, checks and balances.
Op wie is dit van toepassing?
Rechtsvormen
- Geen wettelijke norm, maar een bepaling in de Governancecode Zorg
- Gericht tot de raad van bestuur, niet tot de raad van toezicht
- Werkt door tot op andere managementniveaus in de organisatie
Sectoren
Zorgbreed. Vergelijkbare normen staan in de codes voor onderwijs en woningcorporaties.
Wat tegenspraak betekent in de praktijk
De harde test is niet of er tegenspraak was, maar of die nog zichtbaar is in het besluit. Een voorstel waarin de nadelen onderweg zijn weggepoetst voldoet niet aan 2.4.1, hoeveel gesprekken er ook aan vooraf zijn gegaan. Vraag als raad van toezicht om het meningsverschil, niet alleen om de conclusie.
Tegenspraak is iets anders dan medezeggenschap. De cliëntenraad en de ondernemingsraad hebben formele rechten met termijnen en procedures. Tegenspraak is een kwaliteit van de besluitvorming zelf. Wie het ene voor het andere laat doorgaan, houdt er uiteindelijk geen van beide over.
De code kent geen norm die zegt hoeveel tegenspraak genoeg is. De toets is of de procedure toetsing en advies mogelijk maakte en of de afweging zichtbaar bleef.
Verwante begrippen
In het woordenboek
- Agency-theorie
- Executive session
- Soft controls
- Aanspreekcultuur
- Governancecode Zorg
- Notulen en besluitvorming
- Professionele inbreng
- Informatieprotocol
- Stewardship-theorie
Verder lezen op deze site
Bronnen
- Governancecode Zorg 2022, paragraaf 2.4 en bepaling 2.4.1.
- Governancecode Zorg 2022, bepalingen 2.2.1 en 2.3.1.
- Kader Goed Bestuur van IGJ en NZa.
Wetteksten verwijzen naar de geconsolideerde versie op wetten.overheid.nl, geraadpleegd in augustus 2026.
Twijfelt u of dit bij u op orde is?
De governance-scan toetst statuten, reglementen en besluitvorming van uw organisatie aan wet, code en praktijk. U krijgt geen advies in algemene termen maar bevindingen op uw eigen documenten.