Wet zorg en dwang
De wet die regelt wanneer en hoe onvrijwillige zorg mag worden verleend aan mensen met een psychogeriatrische aandoening of een verstandelijke beperking.
Governance Woordenboek · Normenkaders, wetten en codes · juridische stand augustus 2026
De Wet zorg en dwang trad op 1 januari 2020 in werking, tegelijk met de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg. Het onderscheid is de doelgroep: de Wzd geldt voor mensen met dementie, een verstandelijke beperking of een daarmee gelijkgestelde aandoening; de Wvggz voor mensen bij wie een psychische stoornis tot ernstig nadeel leidt.
Het uitgangspunt van de Wzd is ‘nee, tenzij’. Onvrijwillige zorg mag alleen als uiterste middel en pas na het doorlopen van een stappenplan waarin steeds meer deskundigheid van buiten wordt betrokken. De zorgverantwoordelijke stelt het zorgplan op en evalueert het; de Wzd-functionaris — arts, gezondheidszorgpsycholoog of orthopedagoog-generalist — toetst of het stappenplan is gevolgd en is onafhankelijk van de dagelijkse leiding.
Voor bestuur en toezicht is dat laatste het governance-punt. De Wzd creëert binnen de organisatie een functionaris die het bestuur inhoudelijk kan tegenspreken en die niet aan de bestuurder ondergeschikt mag zijn. Daarnaast rust op de organisatie een registratie- en verantwoordingsplicht over toegepaste onvrijwillige zorg, waarop de IGJ toeziet. Die cijfers horen in de managementinformatie en kpi's van de raad van toezicht thuis.
Ook wel: Wzd.
Op wie is dit van toepassing?
Rechtsvormen
- Zorgaanbieders die zorg verlenen aan mensen met een psychogeriatrische aandoening of verstandelijke beperking
- De Wvggz geldt voor mensen bij wie een psychische stoornis tot ernstig nadeel leidt
- De Wzd-functionaris is onafhankelijk van de dagelijkse leiding
- Registratie en verantwoording van onvrijwillige zorg is verplicht
Sectoren
Sterk sectorspecifiek. De Wet zorg en dwang trad op 1 januari 2020 in werking, tegelijk met de Wvggz. Uitgangspunt is ‘nee, tenzij’: onvrijwillige zorg mag alleen als uiterste middel en pas na het doorlopen van een stappenplan. De IGJ houdt toezicht.
Wat dit betekent in de praktijk
Vraag de halfjaarlijkse cijfers over onvrijwillige zorg op en kijk niet naar het aantal maar naar de spreiding over locaties. Grote verschillen tussen vergelijkbare locaties zeggen zelden iets over de cliënten en bijna altijd iets over de cultuur en de bezetting op die locatie.
Deze toelichting is algemene informatie en geen juridisch advies in een concreet geval. Voor een oordeel over uw eigen statuten, reglementen en besluitvorming is dossierkennis nodig.
Verwante begrippen
In het woordenboek
Verder lezen op deze site
Bronnen
- Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten In werking 1 januari 2020; art. 1 lid 1 onder m (Wzd-functionaris).
- Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg In werking 1 januari 2020.
Boeken zijn vermeld volgens de APA-richtlijn; wetteksten verwijzen naar de geconsolideerde tekst op wetten.overheid.nl. Terug naar de index van het Governance Woordenboek.
Twijfelt u of dit bij u op orde is?
De governance-scan toetst statuten, reglementen en besluitvorming van uw organisatie aan wet, code en praktijk. U krijgt geen advies in algemene termen maar bevindingen op uw eigen documenten.