Home »
Is een zelfevaluatie van de raad van toezicht verplicht?
Ja. De Governancecode Zorg bepaalt dat de raad van toezicht zijn functioneren ten minste jaarlijks evalueert, buiten aanwezigheid van de raad van bestuur, en dat de uitkomsten daarvan worden vastgelegd. Ten minste eenmaal per drie jaar wordt die evaluatie begeleid door een onafhankelijke externe deskundige. Dat staat in bepaling 7.3.1.
Maar — en dat is de nuance die vrijwel nergens wordt gemaakt — het is een codeverplichting, geen wettelijke verplichting. De Wtza schrijft geen zelfevaluatie voor.
Governancecode Zorg 7.3.1 · jaarlijks · eens per drie jaar extern · géén Wtza-eis
Voor wie geldt het?
De Governancecode Zorg is bindend voor leden van de brancheorganisaties die samen de Brancheorganisaties Zorg vormen: ActiZ, de Nederlandse ggz, NFU, NVZ en VGN. De binding loopt dus via het lidmaatschap, niet via de wet.
Bent u geen lid, dan is de code formeel niet op u van toepassing. In de praktijk komt u er zelden onderuit: zorgkantoren, zorgverzekeraars en gemeenten verwijzen in hun inkoopvoorwaarden standaard naar naleving van de code, en de IGJ en de NZa gebruiken haar als referentiekader bij het beoordelen van goed bestuur. Een organisatie die zegt de code niet te volgen omdat zij geen lid is, krijgt die vraag vroeg of laat alsnog.
Voor kleine zorgorganisaties maakt de code zelf een uitzondering: organisaties met minder dan vijftig medewerkers in dienstverband hoeven de code niet integraal toe te passen. Dat is geen vrijstelling van reflectie, maar wel ruimte om de vorm proportioneel te kiezen.
En de Wtza dan?
De Wtza stelt eisen aan het bestaan en de onafhankelijkheid van het intern toezicht: hoeveel personen, welke onafhankelijkheidseisen, vastlegging van taken en bevoegdheden, en dat de raad van bestuur de toezichthouder ten minste jaarlijks schriftelijk informeert over strategisch beleid, risico's en beheerssystemen.
Over zelfevaluatie zegt de Wtza niets. Wie zoekt op 'zelfevaluatie Wtza' komt daarom uit bij pagina's die twee dingen door elkaar halen. Het onderscheid is niet academisch: het bepaalt wie u erop kan aanspreken, en waarop.
Praktisch gevolg: de inspectie kan u niet beboeten omdat u geen zelfevaluatie deed. Uw zorgkantoor kan er wel naar vragen, en uw accountant neemt de governanceparagraaf in het jaarverslag wel mee.
Wat er precies wordt gevraagd
- Ten minste jaarlijks. Elk jaar, niet elke twee jaar en niet 'met enige regelmaat'.
- Buiten aanwezigheid van de raad van bestuur. Het gaat over uw eigen functioneren; de bestuurder hoort daar niet bij te zitten. Een apart gesprek met de bestuurder over de samenwerking is iets anders, en dat vraagt de code ook — ten minste eens per twee jaar.
- De uitkomsten worden vastgelegd. Vastleggen is niet hetzelfde als publiceren. Wat u intern noteert en wat in het jaarverslag komt, zijn twee verschillende beslissingen. Zie wat u vastlegt en wat naar buiten gaat.
- Ten minste eens per drie jaar extern begeleid. Door een onafhankelijke deskundige — dus niet door uw bestuurssecretaris en niet door de accountant die ook uw jaarrekening controleert.
- Doorlopende ontwikkeling. De code vraagt bovendien dat de raad van toezicht permanent werkt aan zijn ontwikkeling als team en aan die van de afzonderlijke leden. De jaarlijkse evaluatie is daarvan een onderdeel, niet het geheel.
Twee dingen die vaak worden verward
Evaluatie van de raad van toezicht ≠ evaluatie van de bestuurder
De code vraagt beide, apart. Uw eigen evaluatie gaat over uw functioneren als toezichthoudend orgaan. Daarnaast voert u jaarlijks met elk lid van de raad van bestuur een gesprek over diens functioneren. Dat is een werkgeversgesprek en hoort niet in dezelfde sessie.
Zelfevaluatie ≠ conflictbemiddeling
Een zelfevaluatie inzetten om een lopend conflict op te lossen, is de meest voorkomende fout. De Innovatie- en Adviescommissie van de code wees daar in 2025 expliciet op: daarvoor is ander instrumentarium nodig. Een evaluatie die eigenlijk een bemiddeling is, levert geen van beide op.
Diezelfde commissie stelde ook voor om het woord 'zelfevaluatie' te vervangen door 'evaluatie van de raad van toezicht', juist om ruimte te maken voor feedback van buiten. Wij gebruiken beide termen, omdat de meeste mensen nog op het eerste zoeken.
Veelgestelde vragen
Wij zijn geen lid van een branchevereniging. Moeten wij dit dan?
Formeel niet. Praktisch vrijwel altijd wel, omdat inkoopvoorwaarden van zorgkantoren, verzekeraars en gemeenten naar de code verwijzen en toezichthouders haar als referentiekader gebruiken. Bovendien: de vraag 'functioneren wij als raad van toezicht goed genoeg?' wordt niet minder relevant door het ontbreken van een lidmaatschap.
Wij hebben minder dan vijftig medewerkers. Zijn wij vrijgesteld?
De code hoeft dan niet integraal te worden toegepast. Dat betekent proportionaliteit in vorm en omvang, niet dat reflectie achterwege kan blijven. Voor een kleine raad van toezicht kan een goed voorbereid gesprek van een dagdeel volstaan, mits het wordt vastgelegd en er afspraken uit komen.
Telt een evaluatie tijdens een reguliere vergadering mee?
Als het punt 'evaluatie' aan het eind van een volle agenda staat en er twintig minuten voor is, is dat formeel wel en feitelijk niet. De code vraagt om vastgelegde uitkomsten; twintig minuten levert die zelden op. Plan er een apart moment voor.
Wat gebeurt er als wij het niet doen?
Er is geen boete. Wel wordt het zichtbaar: de governanceparagraaf in uw jaarverslag hoort erover te gaan, de accountant leest die mee, en bij een incident is een raad van toezicht die zichzelf jarenlang niet heeft geëvalueerd een raad die zich lastiger kan verantwoorden.
Verder lezen
- De Wtza-grens ging naar vijftig zorgverleners Wanneer intern toezicht wettelijk niet meer verplicht is, en wat dan.
- Het IAC-advies over de zelfevaluatie Vijf aanbevelingen om er meer uit te halen dan een afvinkoefening.
- Governancecode Zorg 2022: zeven principes
- Raad van toezicht: begrip en wettelijke basis
- Hoe vaak moet het? Jaarlijks, en eens per drie jaar extern — met een schema.
- Evaluatie van de raad van toezicht in stappen Zestien stappen in drie fasen.
- Zelfevaluatie en de Governancecode Zorg Wat er precies wordt gevraagd.
- Het verslag Wat u vastlegt en wat in het jaarverslag komt.
Bent u toe aan een extern begeleide evaluatie?
Kijk terug: wanneer was de laatste evaluatie waarbij iemand van buiten aan tafel zat? Is dat langer dan drie jaar geleden, dan is dit het jaar. C3 begeleidt evaluaties van raden van toezicht in zorg en welzijn, met de stukken erbij zodat het gesprek over de inrichting gaat en niet alleen over de sfeer.