Zelfevaluatie zelf doen of laten begeleiden?
De Governancecode Zorg beslist dit gedeeltelijk voor u: eens per drie jaar hoort de evaluatie begeleid te worden door een onafhankelijke externe deskundige. De vraag is dus niet of, maar wanneer — en of dit het jaar is waarin er meer aan de hand is dan de kalender.
Twee van de drie jaar zelf · één jaar extern · en de uitzonderingen op dat ritme
De twee vormen naast elkaar
Zelf, onder leiding van de voorzitter
Wat het is: een dagdeel met de hele raad van toezicht, voorbereid met een set vragen, geleid door de voorzitter of een ander lid.
Wat het kost: uw eigen tijd.
Wat het oplevert: continuïteit, een gedeeld beeld van hoe het jaar is gegaan, en de gelegenheid om de afspraken van vorig jaar na te lopen.
Waar het tegenaan loopt: de voorzitter kan niet tegelijk het gesprek leiden en er onderwerp van zijn. Alles wat over het voorzitterschap gaat, blijft in deze vorm structureel onbesproken. Hetzelfde geldt voor onderlinge verhoudingen die al langer schuren.
Extern begeleid
Wat het is: een onafhankelijke deskundige die vooraf individueel spreekt of een vragenlijst uitzet, de plenaire sessie leidt en de uitkomsten schriftelijk vastlegt.
Wat het kost: bij C3 op offerte, vanaf € 4.500 excl. btw; zie wat de prijs bepaalt.
Wat het oplevert: iemand die de vraag mag stellen die u elkaar niet stelt, en die er over een jaar niet meer is — wat het makkelijker maakt om eerlijk te zijn.
Waar het tegenaan loopt: een begeleider die de organisatie niet kent, heeft een halve dag nodig om te begrijpen waar het over gaat. Daarom werken wij met de stukken erbij.
Vijf situaties waarin u niet moet wachten op het derde jaar
- Er is een nieuwe bestuurder. De verhouding tussen raad van toezicht en bestuur wordt in het eerste jaar gevormd. Dat is precies het moment om er expliciet over te spreken, en precies het moment waarop dat onderling ongemakkelijk is.
- Er is een nieuwe voorzitter. Zelf evalueren onder leiding van iemand die net begonnen is, levert een voorzichtig gesprek op.
- Er speelt een fusie of een intensieve samenwerking. Dan verandert niet alleen de organisatie maar ook uw rol, en die verandering wordt zelden expliciet gemaakt.
- Er is een incident geweest. Een calamiteit, een inspectiebezoek, een negatief accountantsoordeel. De vraag 'hadden wij dit kunnen zien aankomen' stelt u beter met iemand erbij.
- Het gesprek van vorig jaar leverde niets op. Als de afspraken niet zijn nagekomen en niemand weet precies waarom, is een herhaling van dezelfde vorm zonde van de middag.
Eén situatie waarin u het juist niet moet doen
Er is een lopend conflict — tussen leden onderling, of tussen de raad van toezicht en de bestuurder — en het idee ontstaat om dat 'in de zelfevaluatie mee te nemen'.
Doe dat niet. De Innovatie- en Adviescommissie van de Governancecode Zorg heeft daar in 2025 expliciet voor gewaarschuwd: voor conflicten is ander instrumentarium nodig. Een evaluatie die eigenlijk een bemiddeling is, levert geen van beide op. De reflectie komt niet van de grond omdat het conflict alle ruimte neemt, en het conflict wordt niet opgelost omdat de vorm daar niet voor gemaakt is.
Wat wel kan: het conflict apart adresseren, met een daarvoor geschikte vorm, en de evaluatie daarna houden. In die volgorde, niet tegelijk.
Als de verhouding zo vast zit dat er ook geen ruimte is voor een gesprek erover, is dat een bestuurlijk vraagstuk en geen evaluatievraagstuk. Zie bestuurlijke stabilisatie.
Wat u van een goede begeleider mag verwachten
- Dat hij uw stukken leest. Een gesprek over samenwerking zonder kennis van uw statuten, reglementen en informatieprotocol blijft hangen op sfeer. De helft van wat er in een raad van toezicht knelt, staat in de stukken.
- Dat hij vooraf individueel spreekt. Wat mensen onder vier ogen zeggen, is niet wat zij plenair zeggen. Een begeleider die pas op de dag zelf binnenkomt, hoort alleen het tweede.
- Dat hij het opschrijft. De code vraagt vastlegging van de uitkomsten. Een goed verslag bevat afspraken met een naam en een datum, niet alleen observaties.
- Dat hij onafhankelijk is. Niet uw bestuurssecretaris, niet uw accountant, en niet iemand die volgend jaar een opdracht bij u hoopt te krijgen die van uw oordeel afhangt.
- Dat hij het niet mooier maakt dan het is. Een verslag waarin niets ongemakkelijks staat, is een verslag waar u niets aan heeft.
Verder lezen
- Externe begeleiding: wanneer wel, wanneer niet De afweging in het kort.
- Voorbeeldvragen Veertig vragen over acht thema's.
- Wat kost het? Wat de prijs bepaalt, en wat u ervoor krijgt.
- Voorbereiding Wat u vooraf moet weten.
Begeleiding door C3
Wij begeleiden evaluaties van raden van toezicht in zorg en welzijn, met de stukken erbij. Dat betekent: uw statuten, reglementen en informatieprotocol worden vooraf gelezen, zodat het gesprek gaat over hoe uw toezicht is ingericht en niet alleen over hoe het voelt. Vooraf individuele gesprekken, een plenaire sessie en een schriftelijk verslag met afspraken die een naam en een datum hebben. Hoe dat verloopt en wat het kost, leest u bij begeleiding van de zelfevaluatie.