De raad van toezicht evalueert zichzelf.Waartegen eigenlijk?
Elke raad van toezicht in zorg en welzijn evalueert jaarlijks zijn eigen functioneren. Die evaluatie gaat bijna altijd over gedrag: de rolopvatting, de samenwerking onderling, de verhouding tot de bestuurder. Zelden gaat zij over het kader waaraan dat gedrag zou moeten worden afgemeten.
Op deze pagina staat wat er bij een evaluatie komt kijken — van voorbereiden tot opvolgen — en waar C3 daarin iets kan betekenen. Geordend naar het moment waarop u staat, niet naar wat wij te koop hebben.
Waar staat uw RvT nu? Wat de code precies vraagt
Zorg en welzijn · Raden van toezicht en raden van commissarissen
Wat er van u wordt verwacht
De Governancecode Zorg vraagt de raad van toezicht om het eigen functioneren jaarlijks te evalueren, en dat met enige regelmaat onder externe begeleiding te doen. De code schrijft geen methode voor. Dat is een vrijheid, en tegelijk de reden waarom evaluaties zo uiteenlopen in diepgang.
In de praktijk zien wij drie manieren waarop een evaluatie haar waarde verliest: zij blijft bij een vragenlijst, zij meet aan een kader dat niemand meer heeft nagelezen, of zij levert conclusies op die daarna nergens landen. De drie fasen hieronder zijn op precies die drie punten ingericht.
Hoe wij ernaar kijken
- Een evaluatie beoordeelt het functioneren van de raad van toezicht, niet dat van personen.
- Zonder vastgelegd kader is er niets om aan te meten — dan wordt het een gesprek over indrukken.
- Wat de raad van toezicht zelf besluit en wat hij van de raad van bestuur mag verlangen, zijn twee verschillende lijstjes.
- Een evaluatie zonder opvolging is een afvinkoefening. Dat weet de RvT zelf het beste.
Waar staat uw raad van toezicht nu?
Een evaluatie is geen gebeurtenis maar een cyclus. De drie fasen vragen om verschillende dingen — en het meeste rendement zit in de eerste.
Voorbereiden
"Wij gaan evalueren. Waartegen meten wij ons eigenlijk?"
Tegen het reglement raad van toezicht dat uit 2018 komt? Tegen een toetsingskader dat nooit is vastgesteld? Tegen een profielschets waarin nog een vacature staat die vorig jaar is vervuld? Wie het kader vooraf laat toetsen, voert een ander gesprek dan wie dat overslaat. Dit is documentenonderzoek — geen interviews, geen oordeel over personen.
Uitvoeren
"Doen wij het zelf, of laten wij het begeleiden?"
Beide kan, en het antwoord hangt minder af van de omvang van de organisatie dan van wat er speelt. Gaat het goed en wilt u scherp blijven, dan komt een raad van toezicht een heel eind met een goed voorbereide eigen sessie. Ligt er spanning — met de bestuurder, tussen leden onderling, of rond een besluit dat niet is genomen — dan is een buitenstaander die de dialoog leidt het verschil tussen een gesprek en een goed gesprek.
Opvolgen
"Wat is er een jaar later met de uitkomsten gebeurd?"
Dit is de fase die in de praktijk verdampt. De bijeenkomst was goed, het verslag is vastgesteld, en daarna neemt de agenda het weer over. Terwijl juist hier blijkt of de evaluatie iets waard was: worden de beslispunten formeel besloten, staat er een eigenaar bij, en komt het volgend jaar terug op tafel? Wie zijn eigen kader op orde heeft, kan bovendien meten in plaats van herinneren.
Wat een evaluatie van de raad van toezicht niet oplost
Soms is de zelfevaluatie het verkeerde instrument, en kost het inzetten ervan vooral tijd. Drie situaties waarin wij u iets anders zouden aanraden.
| Wat er speelt | Waarom de evaluatie niet past |
|---|---|
| Een conflict tussen de raad van toezicht en de bestuurder | Een evaluatie van het eigen functioneren is geen plek om een arbeidsverhouding te beslechten. Het gesprek verschuift, en beide onderwerpen verliezen. |
| Een fusie of samenwerking die loopt | De vraag is dan niet hoe de raad van toezicht functioneert, maar of de risico's van de voorgenomen samenwerking scherp genoeg in beeld zijn. |
| Eén dossier dat muurvast zit | Een jaarlijkse evaluatie is te traag en te breed voor een dossier dat nu vastloopt. |
Begeleidt u zelf zelfevaluaties?
Dan kunt u het voorwerk bij ons inkopen zonder dat wij aan tafel komen. Wij toetsen de statuten, reglementen en het toetsingskader, leveren een rapport dat de raad van toezicht kan lezen, en u voert het gesprek. Zo begint u niet bij nul en houdt u de relatie met de RvT volledig in eigen hand.
Verder lezen
Vier stukken die samen het onderwerp afdekken, van voorbereiding tot verantwoording.
Toezicht op AI in zorg en welzijn
Wat AI van de raad van toezicht vraagt, in zeven assen met elk vijf fases.
Voorbereiding zelfevaluatie
Wat een raad van toezicht vooraf moet weten en regelen.
De Governancecode Zorg
Wat er precies wordt gevraagd, en wat niet.
Externe begeleiding
Wanneer wel en wanneer niet — met een eerlijk antwoord.
De vragenlijst
Waarom die het onderliggende probleem niet oplost.
Veelgestelde vragen
Moet de raad van toezicht elk jaar extern laten begeleiden?
Nee. De code vraagt om een jaarlijkse evaluatie en om externe begeleiding met enige regelmaat, niet elk jaar. Veel raden kiezen voor een eigen sessie in de tussenliggende jaren en halen er periodiek iemand van buiten bij.
Wat kost het laten begeleiden van een evaluatie?
Dat gaat op offerte. De omvang hangt af van het aantal leden, of de bestuurder en de bestuurssecretaris deelnemen, hoeveel interviews u wilt en wie de verslaglegging doet. Op de pagina over onze werkwijze staat stap voor stap wat er in een traject zit.
Wat is het verschil tussen de scan en de begeleiding?
De scan is documentenonderzoek: wij toetsen de statuten, reglementen en het toetsingskader en leveren daar een rapport over. Daar komt niemand voor aan tafel. De begeleiding is het gesprek zelf. U kunt beide los afnemen; samen leveren ze het meeste op, omdat de raad van toezicht dan weet waartegen hij zich meet voordat het gesprek begint.
Beoordeelt de scan het functioneren van individuele leden?
Nee. De scan beoordeelt documenten, geen personen. Er staat geen enkel oordeel over een lid van de raad van toezicht in het rapport. Dat is een bewuste grens: het functioneren van de raad van toezicht is aan de RvT zelf.
Hoe lang duurt het voorbereidende onderzoek?
Vijf werkdagen voor de statutenscan, tien werkdagen voor de volledige scan, gerekend vanaf het moment dat het dossier compleet is. Voor een evaluatie in november betekent dat: uiterlijk begin oktober aanleveren.
Wij hebben net een nieuwe voorzitter. Is dit het goede moment?
Dat is vaak juist een goed moment. Een wisseling in de raad van toezicht is de natuurlijke aanleiding om het kader nog eens naast de praktijk te leggen, voordat er gewoontes ontstaan die niemand meer bevraagt.
Begin bij het kader
De goedkoopste manier om erachter te komen of uw evaluatie ergens tegenaan kan meten, is de statuten laten toetsen. Blijkt daaruit dat er meer aan de hand is, dan kunt u altijd nog opschalen.